krodwis

6446x gezocht

een uit veldvruchten, kruiden en fruit samengesteld boeket, meestal bestaande uit: boerenwormkruid (reigersknp) - appels, peren of noten - alsum (els) - haver of gerst - koolblad, gebonden met een lang touw of lint. De krodwis wordt op 15 augustus, het feest van Maria ten Hemelopneming, meegenomen naar de kerk om te laten zegenen als dank voor de oogst en het welzijn van mens en dier. Bij thuis-komst wordt het fruit onder de huisgenoten verdeeld en gegeten. Van een deel van de kruiden wordt thee getrokken voor het zuiveren van bloed en maag. De overige veldvruchten en kruiden worden grotendeels aan het vee gevoerd. Het touw of lint wordt bewaard om, bij eventuele trommelziekte van het rundvee (het zgn. dik worden) rond het dier te binden.

Wat van de krodwis ouverblieft, wrt oppe zulder nger de panne gehange of op ne ks gelgd.

aaflaot, aflaot

5988x gezocht

aflaat. In de r.k. kerk kon men met Allerheiligen, op Allerzielendag, het feest van Portiuncula (2 aug.) en op Rozenkranszondag een volle aflaat verdienen door telkens opnieuw na het bidden van vijf keer het Onze Vader, vijf keer het Weesgegroet en vijf keer het Eer aan de Vader de kerk uit te gaan en weer naar binnen. Dit was voor het heil van de de zielen in het vagevuur.

fietsepletje.

6656x gezocht

fietsplaatje. Van 1924 tot 1941 moest men rijwielbelasting betalen. Als bewijs van betaling kreeg men een koperen plaatje dat zichtbaar aan de fiets bevestigd moest worden. Omdat het fietsplaatje vaak van het ene rijwiel op het andere verplaatst werd, kon het ook in een leren etui aan het stuur gehangen worden. In grote gezinnen was de fietsbelasting een dure aangelegenheid. Mensen die deze belasting niet konden betalen, kregen het fietsplaatje gratis. Wel met een gaatje erin, zodat dit voor iedereen zichtbaar was!

kalkei

5670x gezocht

1

in kalkwater ingelegd ei. Op deze manier geconserveerd, was men ook in de winter verzekerd van een voorraad bruikbare eieren. (Bij gebrek aan daglicht houden kippen in het najaar op met het leggen van eieren en beginnen weer in het late voorjaar. Pas na de komst van elektriciteit kon het daglicht kunstmatig verlengd worden, het zgn. leuchte, waardoor de legkippen voortdurend eieren konden leggen.)

2

ei waarvan de schaal onregelmatig of met verdikkingen gevormd is.

3

porseleinen of aardewerken ei, bedoeld om het leggen en broeden te stimuleren.

ris

3073x gezocht

1

garde, zie: kloprieske.

2

rijshout, zie: errete-ris.

3

dunne twijgen van rijshout, die tussen het paard en het tuig werden gestoken, zodat het dier minder last had van vliegen en dazen. Ook dienden ze om tijdens het melken de vliegen bij de koe te verjagen, anders bestond er grote kans dat het dier sloeg of de emmer omschopte.

virrel-dags

5524x gezocht

een vierde dagdeel. De werkdag was (niet alleen bij boeren en tuinders) ingedeeld in vier delen, waarvan het eerste deel s morgens zeer vroeg begon met het werk op de stal. Zo rond zeven uur vond de eerste maaltijd plaats, het ontbijt: een stevige koffie-maaltijd, vaak met spek en/of eieren. In het middaguur werd de hoofdmaaltijd genoten, waarna door de oudere mensen vaak een kort dutje gedaan werd. In de namiddag om vier uur vond een korte broodmaaltijd plaats; hierna ging men weer volop aan het werk tot de uitgebreide broodmaaltijd s avonds rond acht uur.

Um zaeven ore s merges is dn irste koffie; duk met spek en eier. Half-nammedaag wrt det de veer-ore koffie of koffietid genumd. Dao tussendaor, um twelf ore, waas dr gekokt en waort dr medag gegaete. Taege dn aovend, zoe tusse zaeven en ch ore dan waas t wer tid vr de koffie met btterammen en gebraoje petatte.

aafreuper

1637x gezocht

omroeper; persoon die het plaatselijke nieuws van de gemeente in het openbaar afriep. Dit vond in Sevenum plaats op zondagmorgen na de hoogmis, vanaf de trappen van het raadhuis. De omroeper stond dan op de z.g. deksteen, boven op het bordes.

Hes-te t gehuurd? Volges det dn aafreuper meldde, is dr daezigenaovend beej Kuulkes-Maan anne Blakt nen hoep brangdhout te krige. Ik gaon dr in edersgevl haer.

bakhuuske, bakkes, t

11375x gezocht

het bakhuisje: vrijstaand gebouwtje, waarin zich een ruime bakoven bevond. Mede vanwege reel brandgevaar bevond dit bakhuisje zich buiten de woning, maar wel in de nabijheid ervan, want de meeste gezinnen mengden niet alleen het deeg, maar bakten ook zelf wekelijks het brood en op feestdagen de bekende vlaaien. Omdat er vr de oven nog redelijk ruimte was, werd hier in het natte jaargetijde en in de winter ook wel de was gedroogd, inplaats van buiten.

Heej waas t minstes ienen dag en ne ncht lekker werm en darrum waort t bakhuuske ok gewardeerd dor vri-jjende paartjes ...

derperkol

11034x gezocht

waterpoel, in of nabij de kern van het dorp. Deze voor de bewoners belangrijke waterpoel bevond zich in de kern van Sevenum. In het jaar 1750 werd deze derper-kol nog gebruikt als drinkwatervoorziening en als bluswaterreservoir, in geval van brand. Rondom deze waterpoel liet men toen nog een doornenhaag groeien om het vee te verhinderen hiervan te drinken en het water te bevuilen. Later kwam de pomp hiervoor in de plaats.

jokere

2345x gezocht

1

het janken van een hond; meestal veroorzaakt door pijn.

Zuj din hngd pin hebbe, dette vort z jokert assen opstiet?

2

ironische benaming voor het schrikachtig huilen van een kind.

Zit nit z te jokere; ik plek dr dich allienig mar ne plster op.

3

geluid, veroorzaakt door het sterk remmen van een voertuig.

4

het knarsen van mechanische onderdelen, die hoognodig gesmeerd moeten worden, zie: jiereke.

meshakke

7386x gezocht

kinderspel, ook landhakke genoemd, zie: pothakke. Er wordt met een mes of stok een cirkel in de grond getekend. Vervolgens worden vanuit het middelpunt lijnen getrok-ken die de cirkel verdelen in evenveel stukken als er deelnemers zijn. Wie aan de beurt is, gooit zijn mes met de punt in een vlak van de tegenstander en trekt vanaf hier een lijn naar zijn eigen gebied toe, waardoor zijn land groter wordt. Je moet met beide voeten in je eigen gebied blijven en als het mes omvalt, ben je af en mag de volgende. Wie aan het einde van het spel een zo groot mogelijk land heeft, is winnaar.

rustere

2424x gezocht

roosteren, o.a. van vlas. Nadat de bossen vlas in water hebben liggen weken (rotten) wordt het uitgespreid om te drogen. Hierna volgt het roosteren en het braken (kneuzen, breken) van de stengels. Door dit zeer bewerkelijke proces kan men de bast van de vlasstengels verwijderen en houdt men de zo belangrijke vezels over voor het fabrice-ren van linnen.

Merge gaon we beginne met rustere; t vlas is good druug. De vrouwluuj zien gevragd, vader is de kol ant grave en dn brngd likt klaor.

schivele

2986x gezocht

1

met een kartonnen schijf, bijv. n flaaiplat, proberen wie het karton zo lang mogelijk door de lucht kan laten zeilen.

2

keilen: een plat steentje kun je op een bepaalde manier over het water gooien, zodat het telkens opspringt. Als jongensspel: wie kan de steentjes zo vaak mogelijk laten stuiteren op het water?

tile

1517x gezocht

regelmatig verdelen van hoopjes mest op het land. Dit werd over het algemeen secuur gedaan om later het beste resultaat te krijgen in de groei van het gewas, zie: aaftile.

toter, dn

1922x gezocht

de nachtwacht van het dorp. Hij was in dienst van de gemeente en zijn taak bestond uit het maken van een waakzame rondgang door het dorp, waarbij hij op het hele uur de tijd moest omroepen. Hij maakte hierbij gebruik van een toeter, vandaar zijn bijnaam: dn toter.

Tummer-Jan waas de laesten toter van Zaerum.

vstentrmmelke

12298x gezocht

vastentrommeltje. In de vastentijd, een tijd van boete en versterving, snoepten de kinderen niet. Ieder kind had een trommeltje, waarin het gekregen snoepgoed bewaard werd. Dit in navolging van de volwassenen die ook vastten en zich daarnaast het een of ander nog extra ontzegden, bijv. het roken. Het trommeltje ging alleen op zondag open om iets uit te kiezen, en de rest werd bewaard tot Pasen.

vinkwatersvat, vinkwatersbak

10121x gezocht

wijwatervat- of bak: bevindt zich meestal achter in kerk of kapel naast de in- of uitgang. Men doopt enkele vingers in het wijwater en maakt daarmee een kruis bij het betreden en bij het uitgaan van het kerkgebouw.

Hes-se dich ok n kruuske geslage, Sraarke? En angers gis-se trk nao t vinkwatersvat!

chterhngd, tterhnk

4738x gezocht

1

achterhand, het achtergestel van een paard.

2

bij het kaartspel achteraan zitten, rechts naast degene die de kaarten heeft gedeeld; het laatste aan de beurt komen.

Asse oppe chterhngd zits, zits-se good.

beufke

5266x gezocht

hapje vast voedsel voor baby of peuter. Dit werd meestal door de grootmoeder voorgekauwd, op het uiteinde van de lepelsteel gelegd en zo aan het kindje gevoerd. Voor iets oudere kinderen werd het voorgekauwde hapje op de bolle kant van de lepel gedeponeerd.

As grotmoder os Miejke an t voren is, dan krig ik ok mej n beufke en det ving ik hiel lekker.

bikke

1627x gezocht

1

het beschadigen van de eierschaal.

En dit is cht gebrd: Pietje moos van zien moder op ne vridig teen eier gaon hale en daovr kraeg-en dartig cent mej. Wat kaosten de eier? vroog Pietje. Drj cent t stuk, jungske! En de gebikde eier, wat kaosten die dan? Die zien twie cent. Dan bik dr mich mar teen, zg Pietje.

2

het breken van de eierschaal door het uitkomende kuiken.

Nao dn broeitid zuut me gauw geng an de gebikde schaal, det t kken an t otkaomen is.

derperport

3781x gezocht

dorperpoort. Zo werd een smalle doorgang genoemd die vroeger, vanuit de richting Horst, toegang gaf tot de kern van het dorp Sevenum. Deze derperport werd gevormd door enkele kleine huizen, die dwars op de weg lagen en zo de ingang tot het dorp versmalden, (ter hoogte van Markt 17 en caf Metieske). In het toneelstukje over Drienke van Tmperbor uit 1936 spelen die huisjes een rol:

Die drj klein huuskes die waorten haemel, hel en vageveur genumd. In t ien wnde dn toter (dn um-reuper), in t anger de strikster en in t derd dao wnde de nejster.

drmel

4946x gezocht

1

los stukje textieldraad, dat aan het weefgetouw hing. Het werd door de wevers gebruikt om een gebroken draad in het te weven doek te repareren.

2

losse draad aan kleding of textiel.

Mej hes-te ok nen drmel anne bks of anne rok hange.

3

inwoner van Horst.

In Zaerum zegke ze: Haoster drmel, mar in Haors zelf zegke ze: Haorster dreumel.

flatse

3836x gezocht

1

klappen uitdelen.

Ederien kende di meister, din de kingder duk an de oere flatsde.

2

het dichtslaan (klapperen) van deuren en ramen.

3

misslaan bij het beugelspel.

4

het mislukken van een doel of voornemen, bijv. zakken voor een examen.

Wat? Alwer geflatst?

hos, t

9857x gezocht

het woongedeelte van het huis, waar het gezinsleven zich afspeelde, meestal de grote keuken, zie: haerd.

huuopper

1086x gezocht

hooiopper, stapel hooi; een uit zes dunne palen gemaakte stellage in het veld, met daarop het opgetaste hooi om het verder te laten drogen door zon en wind.

ksje

6563x gezocht

Het bij iedereen bekende mededelingenkastje met glazen deurtje en slot. Dit hing aan de muur van het vroegere raadhuis en hierin werden belangrijke gemeentelijke mede-delingen en berichten ter kennisgeving opgehangen. Aan de zijkant van het raadhuis hing nog een tweede kastje, zonder glas, maar met een luifeltje tegen de regen. Daarin kon men tegen betaling van een dubbeltje, via Tummer-Jan (timmerman Janssen), iets bekendmaken, te koop vragen of te koop aanbieden.

Os vader ging zaoterdigenamme-daag n derp toe um de laeste baggen in t ksje te hange.

kopzak

5023x gezocht

juten voerzak, gevuld met haver en haksel, die aan het hoofd van het paard werd gehangen tijdens de rustpauzes onderweg en op het veld.

kruusboem

5219x gezocht

kruisboom; kastanjeboom in t Groote Veld (Grutteveld) tussen de Hees en de Steeg en de Kronenberg. Hij beschermt met zijn overweldigende kroon een veldkruis, dat onder aan zijn stam uitziet over het veld. In 1967 bleek het noodzakelijk dat de enorm grote, en bij de Sevenumse mensen zeer geliefde kastanjeboom vervangen werd. Dit gebeurde toen enkele jaren later. Het opschrift bij dit veldkruis is door de jaren heen hetzelfde gebleven: O zondaar, gaat gij zo voorbij, en slaat gij geen oog op Mij, die voor u uit liefde groot, gestorven is den bitteren dood.

patternaat

2197x gezocht

1

het patronaat; het vroegere verenigingsgebouw van Sevenum is na de Tweede Wereldoorlog gedeeltelijk in gebruik geweest als noodkerk. Later werd het De Wingert. (afgebroken in 1992)

2

wekelijkse bijeenkomst op zondag, van jongens die de lagere school verlaten hadden. Onder leiding van de kapelaans werden er allerlei spelen gedaan.

De jnges pradde van: ik bin beej t patternaat, of: teggen de zndig is dr gin patternaat.

pegke

2818x gezocht

zelfgemaakte houten pinnen, die de schoenmaker gebruikte bij het maken van nieuwe schoenen. Een schoen werd op de leest opgebouwd, en voor het bevestigen van binnenzool en zool waren er diverse maten pinnen te koop. Voor werkschoenen e.d. gebruikte men ook zelfgesneden pegke, uit het hout van de vuilboom.

roese

2508x gezocht

1

herbeginnen. Als bij het uitdelen van de speelkaarten iets onregelmatigs was gebeurd, zei men:

Wille we mar roese? Dan werden de kaarten opnieuw uitgedeeld.

2

ruilen; de prijs van het een weg laten vallen tegen het ander zonder eerst te tellen.

Zulle we roese? zg de schoester taegen dn tummermn, wiej ze taegenien met de raekening kwaome.

rotte, rote

3344x gezocht

roten; het laten weken en rotten van de geoogste bundels vlas en hennep in waterpoe-len. Door het roten van de stengels, van bijv. vlas, is het nadien mogelijk - nadat de stengels gedroogd en geroosterd zijn - om ze te braken (breken, kneuzen). Zodoende wordt de bast verwijderd, blijven de vezels behouden en worden deze verder bewerkt.

Edere stad en eder derp haet wal n rotven of n angere plats woe t rotte vrujer gedaon waort.

rouwdrage

4558x gezocht

het dragen van rouwkleding. Voor naaste familieleden duurde de rouwperiode het langste: n jaar en zes weken. Voor bijv. ooms en tantes was de duur van de rouwtijd zes weken. Ook kinderen droegen een zwarte band om de mouw of strik in het haar.

rustermjjer

3238x gezocht

vrouw, die veel ervaring had met het proces van roosteren en het tijdig keren van vlas. Ook droeg zij zorg voor het vuur in de rusterkol; geen fel vuur, maar ook niet te smeulend. Zij hield gelijktijdig een oogje op de braaksters: meisjes en vrouwen uit de buurt, die de braak van thuis meebrachten en de hele dag meehielpen om de voorraad vlas te verwerken.

Meriejke det waas n gooj rustermjjer. Aaf en toe moos-se wal s kiven op Pieter en Sefke, die mej perbeerden um zelf t vurke wet op te staoke as zeej efkes n dil nieje buus ging hale.

snatselesoep

3285x gezocht

nazomer-groentesoep. Gemaakt van allerlei soorten verse groenten die in deze tijd van het jaar nog voorradig zijn. Met name het meest belangrijke hoofdbestanddeel: de voor deze soep onmisbare halfrijpe (of halfdroge) witte bonen. Verdere ingredinten zijn o.a.: prei, wortel, selderijknol en selderiegroen, bloemkool, tomaten en gesnipperde snijbonen. Eventueel wat ribstuk in het kookwater.

En noow zaet ederien: gin lekkerdere snatselesoep as die van os moder. Mar die van aos thos, des baaraf de baeste!

sopkaetel

11539x gezocht

wasketel: een op hout gestookte stenen buitenketel met ijzeren of koperen bin-nenketel van 200 liter inhoud. In de onderste helft van de buitenketel bevond zich het stook- en asgedeelte. Deze ketel was een vast onderdeel van iedere woning en werd gebruikt voor drie doeleinden: wasketel, om eenmaal per week de wit-te was in te koken. kookketel, om wekelijks het varkensvoer in gaar te koken n om vlees, groente en fruit in te maken. waterketel, om op zaterdag het badwater warm te stoken.

vrkingd

2898x gezocht

1

kind uit een eerder huwelijk. In de periode tot 1950 kwam een echtscheiding op het platteland niet of nauwelijks voor, maar er stierven vaak echtgenoten op jonge leeftijd. Een weduwe of weduwnaar met jonge kinderen kon in die omstandigheden niet lang alleen blijven. Ze hertrouwden en kregen in dit tweede huwelijk vaak nog kinderen.

Aoze Piet is n vrkiengd oet dn irsten trouw van os vader, mar heej is dor os moder altid aevevl geteld.

2

buitenechtelijk kind, soms geboren voor het huwelijk van zijn biologische ouders, of geboren uit een onbekende relatie en door de moeder meegebracht in het huwelijk.

vrstl

4028x gezocht

stalruimte vr het deel waar het vee stond, bijna altijd grenzend aan het woonhuis.

verkesdrke

1965x gezocht

deurtje in de buitenmuur van het varkenshok, dat meestal toegang geeft tot de varkens-wei, maar ook gebruikt wordt bij het schoonmaken van het hok.

Nao t otmeeste van de verkeskuu hej Teng t pkske nit good op t verkesdrke gedaon en doew lepen de verkes ouver de plats te vreute.

verzi-jje

4183x gezocht

verminderen, bijv. het minder melk gaan geven door koeien, of het achteruitgaan van het aantal gelegde eieren.

As t graas naolt, gaon de koewe verzi-jje.

vlegere

1720x gezocht

vliegeren, het oplaten van vliegers. Na het maaien van het graan waren de stoppelvel-den ideale plaatsen om de zelfgemaakte vliegers op te laten.

As we ginge vlegere dan waas t duk het en die stoppele die dieje zn pin anne enkels nger t renne, mar niks heel os taege!

weike - wekde - gewekt

1554x gezocht

1

het weken van gedroogde zaden.

2

het weken van peulvruchten voordat ze gekookt worden.

Die soepboenen die hebbe lang zat gewekt. Haal mich mar wet prei en ne knoepselder oet dn haof.

3

het weken van de was.

De witte wes mt altid irs inne wek staon. Die wrt nit schoen snger te weike.

Wiers, de

5873x gezocht

1

een stuk grond met een groot laaggelegen gedeelte of kuil.

2

Het lag achter boerderij Steinhagen aan de oostzijde van de Grubbenvorsterweg. In de winters werd er geschaatst en baantje gegleden. In de eerste helft van de twintgste eeuw werd deze kuil gedempt met het Sevenumse afval en huisvuil. Uit die tijd stamt het gezegde Gj t mar inne wiers hetgeen betekende dat iets versleten of onbruikbaar was geworden. Pas later is er een nabijgelegen straat De Wiers naar dit stuk grond genoemd.

zadkaar

2075x gezocht

zaaikorf; dichtgevlochten, platte korf met hengsel (later van hout of zink), om het zaaigoed in mee te dragen tijdens het zaaien op het veld.

aafaete - aat aaf - aafgegaete

3126x gezocht

het leeg schrapen van het bord waarvan je gegeten hebt.

Anneke, doow ms dienen telder baeter aafaete.

aafhffe

1567x gezocht

1

aftillen.

Hfs doow mich asteblif efkes de kaetel van t fernus af?

2

couperen bij het kaartspel: een aantal kaarten van het stapeltje afnemen, zie: hffe 2)

aankrige - kraeg aan - aangekraege

5424x gezocht

1

aan het groeien krijgen, zie: aankaome 1)

2

krijgen.

Die gebreurs? Die zullen dr hengdig nag n perss aankrige, asse zoe daorgaon.

3

starten, aan het lopen krijgen van een motor of machine.

aanspender

1099x gezocht

1

een jong paard dat voor het eerst wordt aangespannen om te leren lopen in het tuig.

Met nen aanspender mt me geduld oefene.

2

beginneling, leerling in een vak.

chtere

8509x gezocht

1

het toilet, dat zich destijds meestal buiten, op de stal of in de schuur bevond.

Nao dn aet dan mt os vader leechtig efkes nao chtere.

2

stal, schuur of werkplaats, achter het woongedeelte.

Vr dn irste koffie gaon ik nao chtere en de vrouw giet de henne voren en rapt de eier.

aeteskaetel

803x gezocht

kookpot waarin het eten werd bereid en die tijdens drukke werkzaamheden met inhoud en al naar de werkers in het veld werd gebracht.

En det geej din aeteskaetel daeze kier nit lat valle, vrdet ge dao ziet!

r, t / de

932x gezocht

het hare, het hunne. (bezittelijk voornaamwoord, zelfstandig gebruikt)

bedspis

2704x gezocht

avondgebed. Het avondgebed bestond gewoonlijk uit het bidden van vijf onze-vaders en vijf weesgegroetjes. Als de kinderen daarbij een waarschuwing kregen, dan werd er een onzevader en een weesgegroet extra gebeden voor de paus.

Betje! Fj! Trk oppe knen! En noow nag n bedspis dr tteraan!

bierig

2403x gezocht

1

berig, het ontvankelijk zijn van een zeug. In deze dagen moet zij gedekt worden om verzekerd te zijn van nakomelingen. Als een zeug niet snel of goed bierig werd, haalde men soms mest van de beer bij de beerhouder. Dit gooide men dan in in de stal bij de zeug om het vruchtbaarheidsproces te versnellen.

2

nors, dwars.

Doot mar nit z bierig, jng, want dao zien we nit van gedind!

bi-jjepikske

6387x gezocht

1

koolmeesje.

2

winterkoninkje. Deze kleine vogeltjes pikken door het jaar heen de dode bijen op aan het vlieggat van de bijenkorf en voeden daarmee hun jongen. Ze steken ook levende bijen vast op doorns of prikkeldraad, eveneens als voedsel voor hun jongen.

binnen-bote-roeje

3196x gezocht

sterappel; een middelgrote, helderrode appel met kleine geelachtige stippen, voor het eerst beschreven in 1830. Bij narijping wordt de kleur nog dieper rood. Als je een rijpe appel doorsnijdt, zie je een gelijkmatig stervormig klokhuis en mooie lichtrode verkleuring van het vruchtvlees. De smaak is zacht-zuur.

As nen binnen-bote-roeje good rip is, dan haet-e botenum n schoene, roeje schaal met kleine sterkes en van binne is-e dan rnkum de kroes mj lecht-roed.

Brook, t

2539x gezocht

Broek. Algemene benaming voor laag, moerassig land. In Sevenum ligt het Broek in het verlengde van Snelkensstraat en Frankrijkweg, vroegere huisnummeraanduiding links B en enkele woningen rechts hadden D.

centenbekske

1217x gezocht

1

collectebakje dat tijdens de kerkdienst wordt doorgegeven en waarin men kan offeren. Bij het ten offer gaan tijdens een begrafenismis offerde men in het bakje in de communiebank.

2

gekscherende benaming voor een vooruitstekende onderkaak of onderlip.

deksten

2415x gezocht

deksteen, o.a. de grote steen op het bordes van het oude, Sevenumse raadhuis, waarop de omroeper ging staan, als hij nieuws bekend maakte.

diedele

2296x gezocht

1

het leren bespelen van een muziekinstrument, zie: tiedele 1)

2

het slecht kunnen bespelen van een muziekinstrument, zie: tiedele 2)

3

ironische benaming voor, meestal klassieke, muziek, zie: tiedele 3)

drnk

9974x gezocht

waterpoel. Waterpoelen bevinden zich in weien, maar vroeger ook tussen de woningen en midden in het dorp. Hieruit werd drink- en waswater gehaald, het vee werd er gedrenkt en er was bluswater in geval van brand.

Erbrug, de

2288x gezocht

de Erdbrug. Het was het gebied voor de Molenbeek, links van Steinhagen, genoemd naar de daar gelegen boerderijen: de groete en de kleine Erbrug. Huisnummeraanduiding G.

ermen-huuskes

7199x gezocht

kleine woningen voor sociaal zwakkeren. Rond 1900 stonden er in Sevenum op twee plaatsen zgn. armenhuisjes: drie woningen aan de tegenwoordige Donckstraat (Juliana-plein) en vier woningen op de hoek Raadhuisstraat - Mgr. Evertsstraat, het begin van de voormalige Gats. Ze werden beheerd door het Armengilde. Mensen die in aanmerking kwamen voor deze huizen: ouderen die niet bij hun kinde-ren konden inwonen, weduwen met kinderen zonder eigen inkomen, alleenstaanden en gezinnen waarvan de kostwinner ziekelijk was. Maar ook als er een bestaande woning verbouwd werd, kon een gezin hier tijdelijk wonen.

falie

1838x gezocht

1

zwarte of donkergrijze rouwmantel of grote doek. Bij een begrafenis droegen de naaste vrouwelijke familieleden een falie, die van het hoofd tot de voeten reikte en alleen het gezicht vrij liet.

2

gezicht, hoofd.

Din hebbe ze dich toch op zien falie gehouwd; nit um aan te zen!

feechterdag

1599x gezocht

Dit zijn de vrije dagen van knecht en meid tussen het einde van de ene dienstbetrekking en de aanvang van de volgende. Het waren de dagen van donderdag na Pasen tot de daarop volgende zondag: Beloken Pasen.

fietsekar

589x gezocht

tweewielig wagentje om achter de fiets te hangen. Het werd gebruikt om kleine dingen te vervoeren naar het veld.

De schoefels, de veilingkeesjes, t koffiettje met de btteramme enne kingder. Alles ging mej oppe fietsekar!

flimp

5691x gezocht

lange, dunne houtsplinter, die in het vuur van het fornuis of de kachel werd aan-gemaakt om daarmee de brand in de pijp te steken. Vroeger werd veel pijp gerookt; de sigaren waren voor de zondag en sigaretten waren nog niet algemeen.

De flimpe waorte gesnaeje van haard hout, want det gluide langer. t Snieje van flimpe waort as tidverdrif of as tak gezen van grotvader of van dn aojen uum din duk inwnde.

gedecht

4197x gezocht

1

gedicht.

2

heilwens in dichtvorm, die door naaste familie werd voorgelezen zodra het bruidspaar na de trouwmis thuis kwam. Ook ter gelegenheid van een zilveren, gouden of diamanten huwelijksfeest werd het paar van harte gelukgewenst door middel van een gedecht. Deze heilwens werd ingelijst en kreeg een ereplaats in de baeste kamer als blijvende herinnering.

Det gedecht waas n op rijm gezatte heilwens, met sierletters op deur pepeer geschraeve. Rngdum de wrd waore schoene blumkes of ne goude rangd geplekt. Mej wal allebei!

Graaskole, de

4101x gezocht

gebied vanuit Sevenum gezien achter het Kleef, grenzend aan Helden. De enkele woningen hoorden bij wijk D. Ze komen voor in het Sevenums volkslied:

De Graaskole zien verdwaene ...

Grutteveld, Grtteveld, t

584x gezocht

Het Grote Veld. Het grootste landbouwgebied in Sevenum, tussen Hees en Steeg en Kronenberg.

hcht

1593x gezocht

ketting die om de horens en een voorpoot van een koe gedaan wordt, om te voorkomen dat zij tijdens het weiden het fruit van de bomen eet.

haevele

2825x gezocht

hevelen, desemen; zuurdeeg als gist in het broodbeslag doen voor het maken van een nieuwe voorraad zuurdesembrood.

Hagelkruus, t

3564x gezocht

hagelkruis. Deze kruisbalk met corpus, het hagelkruis genoemd, staat in Sevenum op de hoek van de Maasbreeseweg en de Krommeweg. Het is een veldkruis, opgericht ter bescherming van de gewassen tegen hagel en ander onheil. Tijdens de Kruisdagen kwam hier de processie langs.

haofpate-soep

1297x gezocht

nazomer-groentesoep; de ingredinten zijn als het ware langs het tuinpad geplukt, zie: snatselesoep.

hare

2694x gezocht

het scherp maken van de snede van zeis en zicht. De haarblt - een klein aambeeld - wordt soms in de grond, maar meestal in een stuk hout gedreven, en hierop wordt met de haarhamer het snijvlak van zeis en zicht vlijmscherp uitgeklopt. Deze kunst verstond lang niet iedereen!

henneleecht, t

605x gezocht

het licht in het kippenhok, zie: henneleucht.

het

498x gezocht

zij, de vrouw, het meisje.

Ik wil gaer gaon fietse, zg Frid, mar het wilt nit.

hoedele

3049x gezocht

zo noemde men het als een man of vrouw op ongepaste wijze een relatie met iemand onderhield; ook het samenwonen van man en vrouw die niet met elkaar getrouwd waren was hoedele.

Of des dich noow zes det det gin hoedelen is, en of det Tinus zaet det det wal gehoedel is: t paest nit en daomej ot!

hngskuu

1955x gezocht

buitenren met binnenhok; een met draad, gaas of planken afgezet stukje grond, waarin het binnenhok van de hond staat en waarin het dier vaak zijn leven lang verbleef.

hotstl

950x gezocht

stellage bij de smid, waarin het paard wordt geplaatst als het moet worden beslagen.

huud

1864x gezocht

rug van de kruiwagen; het uiteinde van de bak, boven het wiel.

Vader, de krouwwagen is mich umgeslage en noow is dr n stukske van t huud af; knne we det nag make?

inschete

404x gezocht

inschieten; het deeg in de oven schuiven, zodat het gebakken kan worden.

kaok

2010x gezocht

1

kokkin, die bij bruiloften, priesterwijdingen en andere feestelijke gelegenheden het diner en de koffietafels verzorgde. Deze vrouw, bijna altijd afkomstig uit de eigen omgeving, werd zeer gewaardeerd om haar smakelijke en grotendeels traditionele gerechten. De dames Mien Wijnhoven-Janssen uit Kronenberg en An Keizers-Houben uit Sevenum zijn wel de meest bekende die als kaok gevraagd werden.

De kaok waort altid geholpe dor n par megjes of vrouwluuj oet de buurt of oet de femilie. Van tevre die de femilie de bdschappe, petatte schllen en de gruntes klaormake. De lukskes, kumkummerkes en t appelems kwaome dn duksten tid oet dn eigen inmak.

2

het koken.

t Giet op medaag aan, ik mt an de kaok.

kaoremenke, t

951x gezocht

de boeman die in het korenveld woont. Om te voorkomen dat kinderen door het koren zouden lopen of erin spelen, werden ze bang gemaakt met de volgende waarschuwing:

Pas op vr t kaoremenke en kik ot detten dich nit griept!

ksters-kempke

2027x gezocht

kerkhof. Vroeger lag het kerkhof om de oude kerk heen. De koster was vaak ook grafdelver en verzorger van het kerkhof; ksters-kempke is letterlijk de akker van de koster.

kar

2407x gezocht

tweewielig voertuig op houten wielen, het normale vervoermiddel van de boer: de korte kar voor allerlei gebruik en de lange kar voor het binnenhalen van de oogst. Deze karren werden naderhand verdrongen door de vierwielige wagen op luchtbanden.

Kiengdsheid

5502x gezocht

Kindsheid: het Pauselijk Missiegenootschap voor kinderen tot dertien jaar met als doel, de missieliefde bij kinderen te bevorderen. Kinderen betaalden een klein bedrag aan contributie en ontvingen het missieblaadje De kleine apostel. Dit was in vele gezinnen een interessant en graag gelezen blad.

kleuterbureau

1535x gezocht

onderdeel van het consultatiebureau van het Groene Kruis.

klimpt, t

1603x gezocht

het luiden van het angelusklokje.

As t taegen de medag klimpt, wits-se det t tid is vr dn aet.

kloeke

909x gezocht

1

klokken; het geluid waarmee een hen haar kuikens lokt.

2

klokkend geluid bij het drinken.

Asse hulling drnks, dan huur ik dich kloeke.

kot - kote - kuutje

1606x gezocht

1

kuit, deel van het onderbeen.

Ik heb nag stiks pin inne kote van det fietse, de zndig.

2

leger van het haas.

Me mgt nen haas noet schete, assen inne kot likt.

3

kuit van vis.

korting

1977x gezocht

1

verkorten van de tijd.

Wille we mar wet kaarte; det gft korting.

2

opschieten met het werk; het einde is in zicht.

Mar good, dr kmt noow engseling korting aan.

krmp

320x gezocht

het minder worden, het opraken.

Dr kmt vandaag ginne krmp an t werk.

kwikbnk

1863x gezocht

buikriem; onderdeel van het paardentuig,. Riem die de burries met elkaar verbindt en onder de buik van het paard doorloopt.

leech(t)reem

1679x gezocht

onderdeel van het paardentuig; riem die over het zadel in de lussen om de berries geschoven wordt.

leechte, de

1696x gezocht

als het licht is, voor het donker.

Doow mos met de leechte thos zien.

lechte

1649x gezocht

1

bijlichten, de lamp vasthouden.

As doow lechs, dan zal ik kike.

2

een sterk zoeklicht gebruiken bij het stropen.

As doow lechs, dan zal ik schete.

3

het luchten van beddegoed of kleding, zie: loochte.

Lewie

2420x gezocht

jongensnaam, afgeleid van Lodewijk. In grote gezinnen werd vaak het zevende kind Lewie of Louis genoemd als het een jongen was en Wies of Louise bij een meisje.

likestroe

2193x gezocht

een met een laken bedekte bos stro, waarop een dode (heel vroeger zonder kist) werd opgebaard. Na het sluiten van de kist werd het stro verbrand.

loets

5342x gezocht

fopspeen van gummi die gevuld werd met suiker, bevestigd aan een ring. Door het gaatje in het zuiggedeelte van de speen werd de suikerinhoud langzaam maar zeker opgezoebeld.

As t kiendje ant schrawwe giet, gaef um dan mar gauw de loets.

Luttel, t

704x gezocht

het Grote Luttel en het Kleine Luttel: landbouwgebieden in Sevenum, begrensd door Maasbreeseweg, Steeg en Snelkensstraat.

meie

3571x gezocht

jonge berkenbomen. Deze werden gebruikt bij het versieren van straten ter gelegenheid van een priesterfeest, bruiloft of processie. Het kappen en plaatsen van de meie werd gedaan door jongemannen, de meisjes sierden ze op met bloemen.

melkschpper

1719x gezocht

melkcontroleur, in dienst van de melkfabriek. Hij kwam tijdens het melken een monster van de melk nemen, zodat het vetgehalte kon worden vastgesteld.

Jeu din is jaore melkschpper gewst.

mem

1637x gezocht

1

oneffenheid op het snijvlak van de zicht of zeis, die kan ontstaan tijdens het haren.

2

een borst.

naoschete

2323x gezocht

aangeven, doorgeven. Bij het optasten van de oogst in de schuur of op het veld (ne miet zette) moest een persoon de schoven aangeven met de hand of met de gaffel.

Det neume weej in Zaerum: de gerve naoschete.

niejjaorsbreef

6364x gezocht

nieuwjaarsbrief; deze brief werd op school door de kinderen op versierd briefpapier geschreven en was aan de ouders gericht. Behalve de goede wensen voor het nieuwe jaar werden er ook beloften gedaan van gehoorzaamheid, vlijt enz. Het was een plechtig moment, als op nieuwjaarsmorgen de brieven aan de ouders werden voorgele-zen. De kinderen kregen als beloning vaak snoep of een gift voor de spaarpot.

Zoe, en noow gauw nao grotvader en grotmoder de niejjaorsbreef laeze, want dao krige we ne gulde!

otbammele

1645x gezocht

1

rustig op en neer zwaaien in een schommel, tot je stil hangt.

Noow bis-se hoeg geng geschmmeld; laot dich mar lekker lang otbammele.

2

het nog naklinken van de kerkklokken, na het luiden.

otboesse, otboeste, otbosse

1591x gezocht

het maaien van plekken hoogopgeschoten gras (zgn. schitbs) in de weien. Deze ontstaan op de plaatsen waar het vee de mest laat vallen.

otwinne - wn ot - otgewnne

437x gezocht

1

eieren uit het nest halen bij kippen en ander gevogelte.

Ik en Piet van oeme Sjang, weej hebbe geester veer aegersten otgewnne!

2

iemand vinden bij het verstoppertje spelen.

Nemes koos m otwinne, zgood hej di zich verborge.

3

iemand flink de waarheid zeggen.

Wat ik din otgewnnen heb! Det zek ik dich!

opschrive

1625x gezocht

1

het laten opschrijven, het op rekening kopen van goederen.

2

een meisje zwanger maken.

Det ze det ne kier opschraeve, det koos nit angers.

3

een proces geven.

De veldwchter haet mich opgeschraeven umdet ik gin fietse-pletje haoj.

opschudde

2001x gezocht

1

het zetten van koffie en thee.

Gat zitte, dan gaon ik vas de koffie opschudde.

2

het met de riek uitsteken van knol- en bolgewassen, of wortels van woekerend onkruid.

opzakke

2118x gezocht

1

het vullen van zakken met graan, aardappelen enz.

2

een meisje zwanger maken, zie: opschrive 2)

3

het door de politie aanhouden en verbaliseren van personen, zie: opschrive 3)

Pasberg

1637x gezocht

de zandheuvels in de bossen op Den Bergen worden de Pasberggenoemd (ook wel de springberg), omdat het tot de 60-er jaren in Sevenum de gewoonte was om daar op tweede paasdag met de kinderen en het jongvolk heen te gaan om naar hartelust te spelen en te springen.

Det splen oppe Pasberg det vergaete we noets mier, al waere we hngerd jaor!

pennikhinke

2044x gezocht

kinderspel; hinkelspel in een met krijt getekende of in de aarde gekraste pot met genummerde vakken, waarbij al hinkelend een plat voorwerp - een scherf of een met zand gevuld schoensmeerdoosje - vooruitgeschoven wordt van het ene vak in het andere.

pisgreet

4170x gezocht

St. Margaretha (20 juli); in de volksmond pisgreet genoemd. Als het op deze dag regent, zal het volgens de weerdeskundigen zes weken aan een stuk regenen (pissen).

plooglin

719x gezocht

leidsel dat gebruikt wordt bij het ploegen met het paard.

potwaors

1146x gezocht

verse worst, die direct na het maken in zout of pekel wordt ingelegd en bewaard. Vr gebruik wordt het stuk worst dat men nodig heeft n nacht in schoon, koud water gelegd om er zoveel mogelijk zout te laten uittrekken.

En dan wrt de potwaors gekokt of gebraoje en gaer gegaete.

proof

5505x gezocht

1

proeve van een geslacht varken. Het was de gewoonte om een deel, proof van het geslachte varken naar buren, familie en geestelijken van de parochie te brengen. Dat kon van alles zijn: zult, worst, balkenbrij of karbonade. De kinderen brachten deze smakelijke boodschap graag rond, want dn duksten tid hing dr wal wet aan (een koekje of chocola).

En Jaerke, nit vergaeten um te zegke: met de kompelemente van vader en moder en heej hebt ge n proof van t verke.

2

proeve van bekwaamheid, examen.

3

slechte ervaring, leergeld.

Det deut din noet mier; dao haet di proof van gehad!

remmel - remmels - remmelke

1644x gezocht

1

rammelaar: haas en konijn van het mannelijk geslacht.

2

reu: hond van het mannelijk geslacht.

3

vlegel.

Di Ruud din kns-te ginne straekel mier neume, det is duk ne nutte remmel!

rettekett, n

598x gezocht

vrouw die graag nieuwtjes vertelt, alles het beste weet en altijd het laatste woord wil hebben.

Asse niejs hes, wasse zelf nit wils vertelle, mar de hes toch gaer det ederien t te wiete kmt, dan mos-se det an die rettekett vertelle en drbeej zegke: det vertel ik allienig an dich ...

riepe

2115x gezocht

1

het rijpe, geoogste vlas ontdoen van de zaadbolletjes.

2

kinderspel: het voortrollen- en sturen van een ijzeren ring of hoepel, met behulp van een stok of ijzeren vork.

As ozze grotva zien oegen toedie, dan huurden-e t geluid van t riepe, want det zg-e mej taegen os, assen ant vertelle was ...

riepstok, riepevork

5235x gezocht

onderdeel van het kinderspel riepe; een stok of ijzeren staaf met aan het uiteinde een open oog of haak. Zo kon men, al rennende, de ijzeren ring (riep) in bedwang houden en bijsturen.

rokke

1170x gezocht

n woord voor onderrokken en rokken, waarvan er vroeger meerdere tegelijkertijd gedragen werden. Deze zware en warme kledij zal het werken - zeker op de boerderij en op het land - niet gemakkelijk gemaakt hebben.

rusterkol

340x gezocht

langwerpige, ondiepe kuil in de grond, waarin op de bodem het vuur werd aangelegd en brandende gehouden om erboven, op dwarsliggende staken, het vlas uit te spreiden en te roosteren.

scheft

3031x gezocht

uitgeklopte, schone schoven stro. Deze werden o.a. gebruikt voor stropoppen onder de pannendaken (pannepppe), voor het afdekken van graanmijten (mite) en aardappel- of bietenkuilen (kole), maar ook als onderlaag voor het doodsbed of de doodskist.

schirvele

3304x gezocht

het maken van een krassend geluid, bijv. krijt op een bord of een vork op het bord.

Megje, schei ot; van det geschirvel op din telder krig ik de schverings aover miene ruk.

schdder, schdderbks, n schddervot, n

1935x gezocht

een wat gezette vrouw, die dikwijls zonder bepaald doel schodderend van het een naar het ander loopt.

schppe

1634x gezocht

1

scheppen; het recht van de molenaar om na het malen een afgemeten schep meel uit een zak te scheppen. Een vorm van loon in natura.

2

scheppen; een monster nemen, zie: melkschpper.

3

schoppen, trappen.

Kik ot, man; die koew die kan biestig schppe.

schraoje

2542x gezocht

het met een spade verwijderen van de bovenlaag, bij het spitten van een voor.

slaeger

1575x gezocht

1

zwaardvormig slaghout, waarmee de bast verwijderd werd van het geroosterde en gebraakte vlas.

2

slaghout bij het beugelspel.

3

trommelstok.

Snelkesstraot, de

5438x gezocht

zijweg van de Maasbreeseweg, tot aan het begin van het Broek, vroeger huisnummering B. Hier lagen de woningen allemaal aan de rechterkant. Er werd wel eens gezegd als grapje:

Inne Snelkesstraot bakke ze de kook mar an iene kngt!

snitje

389x gezocht

het hoogtepunt, het midden.

Weej zien getrouwd in t snitje vanne zaomer en Sis zaet nag mej, det det dn baesten dag van dt jaor waas ...

staekneske

1689x gezocht

prikneus (Lychnis coronaria L.). Deze vaste plant heeft in het midden van het bloem-kelkje n hard gedeelte; wie eraan ruikt loopt de kans hieraan zijn neus te prikken of te steken.

stlberd

4648x gezocht

houten stellage aan de voorkant van het koebed; hieraan werd het vee vastgezet.

startlaer

1579x gezocht

onderdeel van het paardentuig: ronde riem, die onder de staart van het paard doorloopt.

stoppelwortele

1254x gezocht

1

wortelen die in het voorjaar werden gezaaid tussen de opgroeiende winterrogge. Na het maaien kregen de wortelen de kans om te groeien.

2

In oktober/november werden ze met de hand geplukt, als veevoer.

telder

2814x gezocht

bord: diep of plat bord. In de meeste huishoudens werd alleen het diepe bord gebruikt voor de hele warme maaltijd: van de erwtensoep tot en met de gortepap. Met pannen-koek eten, werd het bord soms omgekeerd gebruikt.

As kingd ziende, spulde Maan al zienen telder af nao de soep, want angers aat din pintenker dr nimmer van.

tiedele

2217x gezocht

1

het leren bespelen van een muziekinstrument.

Det waas mich n tiedele doewter-tid, wiej weej begoste beej de famfaar.

2

het slecht kunnen bespelen van een muziekinstrument.

Din tiedelde wet af oppe monika, mar ja, heej menden t good.

3

ironische benaming voor meestal klassieke muziek.

Noow is t mich zat, zet det getiedel s ot.

tsse

9677x gezocht

1

zich graag en langdurig verwarmen bij het vuur.

2

langdurig warmhouden van eten.

3

nagloeien van het vuur.

trouweriej

388x gezocht

trouwerij, het hele gebeuren rond het trouwen.

Die trouweriej van det adst van os, det haet mich aardig wet gekaost.

tuitenhuuske

5231x gezocht

houten rek tegen de muur, met een kleine overkapping van een rij dakpannen of een plank. Na het wassen werden de melkbussen en de bijbehorende deksels op dit rek geplaatst om te drogen tot aan het volgende gebruik.

tupe

1569x gezocht

1

het verwijderen van toppen van planten, struiken of bomen.

2

het couperen van staarten en/of oren bij dieren.

umschudde

1540x gezocht

1

leeggieten.

Din iemer sop kns-te umschudde; din kan ewg.

2

overschenken; van het ene vat (kan of fles) in het andere schenken.

vaarlin

1590x gezocht

leidsel van het paard bij het trekken van de kar.

verkeskaetel

1623x gezocht

1

ketel waarin het varkensvoer werd gekookt, zie sopkaetel 2)

2

de inhoud van de ketel: het varkensvoer.

vleishout

5320x gezocht

gebogen stuk hout met verhoogde uiteinden, dat aan de bovenkant van de ladder werd vastgemaakt en waaraan het varken na de slacht door de huisslachter aan de achterpo-ten werd opgehangen, tot de keurmeester was geweest. Pas na de keuring kon het varken aan kant gedaan worden.

vrre(n)d, vrend

2069x gezocht

vooreinde: het gedeelte van de akker waarop men keert tijdens het bewerken en dat als laatste gedaan wordt.

waegtraone

1628x gezocht

wegtranen. Hiermee wordt de plant weegbree bedoeld, o.a. de smalbladige weegbree (Plantgo Lanceolta L.). Het gekneusde blad - en daardoor het sap - van de weegbree heeft een pijnstillende werking op jeuk en insectenbeten. Vandaar de benaming waegtraone?

wn

1542x gezocht

wan: grote, schaalvormige gevlochten mand, om het koren handmatig te zuiveren van het kaf.

wanmle

1448x gezocht

wanmolen waarmee mechanisch het kaf van het koren werd gescheiden.

Wiej de wanmle dr in kwam, hao de wn wid aafgedaon.

wanne

1876x gezocht

1

sollen.

Megjes, lik s nit zoe met det menke te wanne!

2

met wan of wanmolen het koren van het kaf scheiden.

waorshrsje, waorshrsje

3880x gezocht

worsthorentje: hulpstuk bij het worstmaken. Aan dit metalen verbindingsstuk wordt de schone darm geschoven, zodat deze beetje bij beetje gevuld wordt met het gemalen vlees uit de vleesmolen.

zej-slup, zejschollek

727x gezocht

stevige linnen voorschoot, waarin de zaaier het zaaigoed meedroeg over het land.

Aoze va din halde, gelik met t zadgrei, ok de zej-slup vanne zulder as dn tid dao waas um te gaon zejje.

zolvere

515x gezocht

1

lurken, lurkend geluid maken bij het pijproken.

2

kwijlen.

Doow ms s wet mier aom halen nger t praote, jng; de gis zwet an t zolvere.

3

slurpend geluid maken tijdens het eten en drinken.

4

zaniken.

Di Sjang, din koos z ligken te zolvere. Maar, wat waore we din muuj!

aafgaeve - gaof aaf - aafgegaove (gaaf aaf - aafgegaeve)

3079x gezocht

1

voor de laatste keer de kaarten uitdelen bij het kaartspel.

2

iemand door de dood verliezen.

Det waas zungd en jaomer det die det klein al nao iene mand wer moosten aafgaeve.

aafkavele, aafkampe

1200x gezocht

d.m.v. regels bepalen wie het eerste met een spel mag beginnen.

Irs aafkavele, Sjang, det is baeter, want dan strieje we os nit.

aaftile

3645x gezocht

al schrijdend een bepaalde afstand meten en vaststellen, bijv. op de akker om de mest regelmatig te kunnen verspreiden. Bij het bemesten van een akker wordt om de zeven meter een hoopje mest afgeladen en naderhand met de riek verspreid.

Ienen til is zaeve beej zaeve maeter. Nit langer en nit korter. Det is good aafgetild.

aafvore

998x gezocht

het paard voor de laatste keer voeren. Dit gebeurde meestal later op de avond.

Jos, as doow de Lange gis aafvore, dan doot m mar die moetse van t broed drbeej.

aafvraete - vrit aaf - vraat aaf - aafgevraete

3219x gezocht

het voer van n ander dier verorberen.

Die maer, dt is n trin; die zal din angeren altid aafvraete!

aafzinke - znk aaf - aafgeznke

3111x gezocht

afkalven; het instorten van slootkanten, beek- en rivieroevers.

aanbrangde

948x gezocht

1

zwanger raken voor het huwelijk.

Die van dn angere kngt die mtte mar niks zegke ouver aanbrangde, want dan rkt t dao biestig

2

aanbranden.

Ik t aete laoten aanbrangde? Hoeg-ot zien mich de petatte ne kier druuggekokt.

aankaarte - kartde aan - aangekart

3704x gezocht

bij het kaartspel een kaart uitspelen, zodat de ander kan overnemen: iemand in de kaart spelen.

Doow hejs mich met klievere mtten aankaarte, dan hejje we zaeker kepot gespld.

aanrenge

1766x gezocht

de ranken (reng) en de plant van o.a. stokbonen langs het touw omhoogleiden.

aanschrive - schraef aan - aangeschraeve

5276x gezocht

1

in de winkel niet contant betalen, maar laten aan- of opschrijven. Als kinderen de boodschappen deden, zeiden de ouders:

Laot t mar aanschrive. Weej telle wal af as de kriemer kmt of as we de kiengdertoeslaag hebbe.

2

het noteren van een bijzondere gebeurtenis.

Znne schoene zaomer wie weej dit jaor hebbe gehad, din kns-te dich aanschrive.

aanspanne - speen aan - aangespanne

5353x gezocht

1

een jong paard leren om in het tuig voor de kar te lopen.

Vannammedaag gaon weej aoze voes aanspanne.

2

aan de inhoud van een nieuwe pot, fles o.i.d. beginnen.

De fles is laeg; we zullen n niej aan mtte spanne.

aanstarte

5223x gezocht

aanstaarten: meerdere paarden met de kop aan de staart van het voorgaande dier vastmaken zodat ze een rij vormen.

As in vrujer jaore mingesen r hiel wid ewg gekaochde paerd oppe stassie gingen hale, dan waorten die aangestart. Zoe lepe ze dan in n ri-j op hos aan.

aantouwe

11915x gezocht

1

een paard het tuig aan doen.

2

zich kleden met buitenissige kledij.

Maar, maar toch! Wie det zich kan aantouwe, det glufs-te nit!

aantraeje - traoj aan - aangetraeje

4936x gezocht

1

het met de voeten aantreden of pletten van omgespitte, geharkte en ingezaaide aarde.

2

schrijden, lopend naderen.

Kik, dao kaomen umken en tnt aangetraeje!

3

aantreden, aanwezig zijn.

Aoze va det waas ne strenge minges: edere mergen um zaeven ore mooste weej aantraeje!

aanwaetere

2514x gezocht

door begieten met water of door een regenbui de losgewoelde aarde verdichten, bijv. na het planten.

Jng plnte mtte nao t paoten aangewaeterd waere.

aanzette - zat aan - aangezat

4835x gezocht

het vrucht zetten van bomen, struiken en planten.

De nt zien al good an t aanzette. Det wrt wal wet, dit jaor.

chterbks

1452x gezocht

achterste deel van het paardentuig.

De chterbks van dn Bels mt nao dn haammaeker, want t stiksel is al n wiel ant losgaon.

chterste Haes

5299x gezocht

het tweede deel van De Hees, aansluitend aan de Vrste Haes, tot aan de Kronenbergse kerk, met huisnummeraanduiding F.

chterste Staeg

2167x gezocht

het tweede deel van de Steeg, vanaf de Helenaveenseweg richting Kleefsedijk, met huisnummeraanduiding D.

aevevl

308x gezocht

1

om het even.

Doot mar wie geej t wlt, va. t Is meej aevevl.

2

evenveel.

Nit sanikke dich; geej hebt allebei aevevl gehad!

all-hop

3763x gezocht

vooruit! Bevel aan het paard om voort te gaan.

ant

3764x gezocht

aan het (samentrekking), beginnen met.

Wiej t ant hmmele ging, ging t kiendje van alterazie ant schrawwe.

aoliekruus

1087x gezocht

het kruis dat in een begrafenisstoet gedragen wordt, vr de lijkbaar uit.

aos, t / de

614x gezocht

het onze, de onze.

Heej is t gescheid: dit is t aos en det is t r!

aoverluje

2240x gezocht

het luiden van de grote klok voor een overledene, zie: ouverluje.

as(t) - s, s

1752x gezocht

aas, de hoogste kaart van het kaartspel.

Ienen as? Met drej s inne hngd kns-te grs huuge.

assenhoep

646x gezocht

ashoop; meestal een vaste plek op het erf, waar regelmatig de as gedeponeerd werd.

baardmenke

2104x gezocht

kruik, baardmanskruik met het relif van een baardige kop.

bagge, bagke - bagde - gebagd

1905x gezocht

(ww.) het werpen van biggen.

Wiej de zaog gebagd haj, laoge dr wal vief-teen bagke beej, en nao n paar daag mgde weej met die kierkes sple.

bagge, bagke gripe

2012x gezocht

een zeug helpen bij het werpen van biggen.

banklos

1709x gezocht

het doorlopend tochtig zijn van een koe, zie: rings.

beddeke, bedke

660x gezocht

grote kiezelsteen (zeker vier vuisten groot), gloeiendheet gemaakt op de kachel of op het fornuis. Deze kei werd s winters in een doek gewikkeld en meegenomen naar bed, zoals een kruik .

As t vruust det t z krakt is niks schnder as ne wermen beddeke en kao veut!

beddepan

5388x gezocht

koperen of vertind koperen pan, voorzien van een deksel met ventilatiegaatjes en een lange steel. In koude jaargetijden werd de beddenpan, ten dele gevuld met gloeien-de kolen of houtskool, aan de zijkant van het bed onder de peluw geschoven.

Wal n oor vrdet t bedtid was, schaof Frid zich al de beddepan nger de pulf, en zoe koos-e met Ketrin in n werm bed krope.

beddepaost, bedpaost

2015x gezocht

uitstekend uiteinde (met knop) van het bed, zie: bedstil.

beddesten, bedsten

3636x gezocht

bedsteen. Bedoeld om, verhit en wel, het kille bed op een aangename temperatuur te brengen. De bedsteen is van gebakken, en meestal geglazuurde klei, ter grootte van een dunne baksteen. Deze platte bedsteen is voorzien van n stuk of zes grote gaten, die bedoeld zijn om de oppervlakte te vergroten. Zodoende kan deze steen meer warmte opnemen en afgeven.

Weej kraegen ne ke mej, mar os vader en moder vete zich dn beddesten.

bedjak

1234x gezocht

jakje, jasje voor in bed; meestal gedragen door vrouwen bij het opzitten bij ziekte of in de kraamperiode.

bedstil

1600x gezocht

verticaal uiteinde van het bed.

Doeres plejde zien s werkendags grei aal aoves an dn bedstil te hange instae van ouver de stool.

bemmels

1621x gezocht

het bronstig zijn van een geit.

bengele

1533x gezocht

het laten luiden van de klok.

Aoze Joep din is daes waek anne brt met bengele.

Berge, dn

1760x gezocht

Op den Bergen; buurtschap rondom Bergerhaof, tussen Helenaveenseweg en de Geld, met huisnummeraanduiding D. Op dn Berge was vooraan rechts ook het bosgebied met de Pasberg, waar op tweede paasdag traditiegetrouw de kinderen gingen spelen.

berme (ww.)

1540x gezocht

optasten van hooi of oogst op het veld of in de schuur.

Bermen inne scheur det waas gemekkelik, mar ne schoenen berm zetten in t vld det koos nag lang nit ederien aeve good.

bermstae

1640x gezocht

het deel van de schuur waar de oogst werd opgetast (gebermd).

beslag

2017x gezocht

1

beroerte.

Nao det beslag is Handrie noet mier ant loepe gekaome.

2

beslag: hang- en sluitwerk, hoefijzers.

Dn tummermn din meek de kes enne smaed meek t beslag drop.

3

beslag voor het bakken van pannenkoeken, oliebollen e.d.

bienwerk

314x gezocht

de benen, het lopen.

Loepe giet vort slch, man. Det bienwerk wilt nimmer wie ik det wil.

binge - bng - gebnge

1590x gezocht

1

binden, o.a. het binden van graanschoven (gerven).

Det binge waas mirstl plezirrig werk, want dan waort dr vl geznge same.

2

vast- of aanbinden.

Noow is t mich zat! Ik bing mich din hngd vort vs, zdetten dr mich nit mier tussenot schuut.

bing-moewe

1770x gezocht

losse mouwen, die over de bestaande mouwen gedragen werden door de binder of bindster, bij het binden van de schoven.

bismelk

1772x gezocht

1

biest, de eerste melk van een koe na het kalven.

De irste bismelk is vr t mkske, des aopenot.

2

biestmelk.

Dr waort ok bismelk nao dn bekker gebrcht vr n par extra lekkere wegke.

bizze

2276x gezocht

biezen of bijzen, het onrustig door de wei galopperen van runderen, als bij dreigend onweer de stekende insecten (vliegen, dazen, horzels) actief worden.

blaor - blr - blrke

709x gezocht

1

blaar in de huid.

Van die niej schon kraeg ik n blrke annen hak.

2

blaren, luchtblaasjes op het water.

Msse kike: t raegent blaoren op t water. Noow guft t drj daag raegen!

blre

1659x gezocht

het krijgen van blaren of blaasjes, zoals bij kokende melk en zeepsop (zeiplr).

blawsel

556x gezocht

blauwsel, blauw poeder, waarmee men linnengoed en witkalk blauwt, zodat het stralend wit schijnt en niet snel vergeelt.

Volges mich bis doow daeze kier t pupke blaw vergaete wiejse de wes hes gespuld.

boenemlke

3450x gezocht

molentje, waarmee men snijbonen kan versnipperen. Het wordt aan de tafel- of aanrechtrand vastgeschroefd.

Weej doon boene snippere met t boenemlke.

boenetouw

1868x gezocht

soort touw, dat gebruikt wordt in de staakbonenteelt als steun voor de jonge planten om op te groeien. Ook wordt dit touw gebruikt als pootlijn op het veld en in de groentetuin: de haoflin.

bokreem

1460x gezocht

buikspek van het varken.

Zn stukske zuutjes otgebraojen bokreem det is t lekkerste wat t gft.

botenderps

1464x gezocht

van buiten het dorp.

Met de kermes kriegt me de botenderpse femilie op dn aet of op de koffie.

bks - bkse - bukske

1769x gezocht

1

broek, pantalon.

De bks is gewoen n bks, mar t is ok de ungerste helft van n pak.

2

achterstuk van het paardentuig.

3

boomstronk.

De bks van nen boem otgrave det is kwad werk.

bkseklamp

1671x gezocht

klem om te zorgen dat de broekspijpen niet tussen de ketting van de fiets komen. Men had destijds nog geen kettingkast of jasbeschermers op het rijwiel.

bkseschiterd

1690x gezocht

1

bangerik, iemand die het in de broek doet van angst.

Maar Teng, sen bkseschiterd deste bis.

2

kind dat nog niet zindelijk is.

Ik ving t zungd vr det menke, det t nag stiks zn bkseschiterken is.

blt - blt - bltje

953x gezocht

1

bout.

2

losse bout voor in het strijkijzer.

Nie jnges, dr wrt nit gespld met die blt, want moder giet ant strike.

boochdrage

3273x gezocht

1

het in gereedheid brengen van een nest of een veilige plek om jongen ter wereld te brengen.

2

een huis inrichten.

Boochdrage wrt ok nag wal s gezgd ouver n stl, det zich n woenruumte an t inreechten is.

boste

1524x gezocht

het maaien van plekken, zie: otbosse.

brangdklok, brankklok

3269x gezocht

brandklok; het luiden van de klok in geval van nood, bijv. bij brand. Sommige boerderijen en gehuchten hadden zelf een brandklok.

braom - braome - brmke

4794x gezocht

braam, oneffenheid aan een rand die o.a. kan ontstaan tijdens het haren van een zeis of zicht.

Ozze Sef din kan dich pas n zeis hare. Man, man, dao kiekt me met plezeer nao. Gin brmke te zen!

brevenhenger

2211x gezocht

hanger van hout en/of metaal, meestal verdeeld in twee vakken, voor het opbergen van brieven en couranten.

briemer

1635x gezocht

rank van een braamstruik. Deze ranken worden ontdaan van de doornen en de bast en zijn dan zeer geschikt om te gebruiken bij het vlechten van o.a. bijenkorven.

Die briemers gebroekt me beej t make van n bi-jjekaar, zouwe numt me det.

brilleschei, brillekaoker

2159x gezocht

schede (meestal van geperst karton) voor het opbergen van een bril.

Snger brl kan ik mien brilleschei nimmer vinge ...

broedmeschin

4388x gezocht

broodsnijmachine met een verticaal beweegbaar mes; stond meestal op tafel of aan-recht om handmatig het vaste, harde roggebrood te snijden.

broedtrag

647x gezocht

trog waarin het deeg gekneed werd (met de voeten).

bmke verwissele

1663x gezocht

1

kinderspel.

2

Ieder kind, behalve een, kiest een boom uit. Op een teken verlaat ieder zijn boom en probeert een andere te bereiken, ook het kind dat geen boom heeft mag meedoen. Als alle bomen weer veroverd zijn, is er opnieuw iemand over.

daakvingester

547x gezocht

liggend raam op het dak.

deksele

2613x gezocht

1

grove benaming voor geslachtsgemeenschap, die in de volksmond ook gebruikt werd voor het dekken van een teefje.

2

vechten.

As die ok mar erges op n kermes kaome, dan wrt dr gedekseld.

3

iemand de mond snoeren; aftroeven.

Deksel din mar s good, din haet t nuudig.

denne

526x gezocht

naaldhout. In de Sevenumse volksmond worden alle soorten naaldhout denne genoemd en al het loofbomenhout hout.

derds

380x gezocht

de derde, het derde.

Aos Wies waas dit jaor derds vanne klas.

Derp

1905x gezocht

kom van het dorp, met huisnummering Dorp A.

Aste in derp wns, bis-te ouveraal dnderbeej aswantse wet wid chteraaf wns.

derper

1589x gezocht

burgers, die in de kom van het dorp wonen.

Die derper, die hebben duk wet ouver de bore te zegke, mar angersum is t krek van tzelfde.

Derperdik, dn

1889x gezocht

weg vanaf de Wiers naar Heierhoeve, waaraan in het begin van de 20ste eeuw nog geen woningen lagen. Later kregen de huizen huisnummer G.

derperkwek - derperkwegke

2492x gezocht

benaming voor kinderen (en volwassenen) in de kom van het dorp; zij zouden wat meer verwend en/of verwaand zijn dan degenen die buiten de kom woonden.

De kingder die botenaf wnden, die scholden de kingder oet derp duk ot vr derperkwegke. Umgekierd waas dn otroop lmpen bor! ok nit vrmd.

det

1507x gezocht

1

dat, het.

Det is noow immaol zoe.

2

zij, die; aanduiding voor vrouw, meisje.

Det Dina det zut alles en det wit alles. Me vrugt zich mej af: det det det gezen haet!

di-j

2494x gezocht

oudste vorm van deej en dich. Het werd gelijktijdig gebruikt met mi-j (meej, mich)

dppe

1450x gezocht

het doppen van peulvruchten, zie: otdoon 3)

drinkes

2183x gezocht

1

drinken om mee te nemen naar het werk, bijv. koffie of thee.

Ik hao wal btteram-me mejgenaome, mar gin drinkes.

2

drankvoorraad.

Hebbe weej drinkes geng in hos vr die kermesdaag?

drinkestuit - drinkesttje

1135x gezocht

drinkkan: gemailleerde of aluminium kan met beugelsluiting of een diepe deksel, om n of meer liters koude koffie of thee in mee te nemen naar het werk. De deksel had een bekerfunctie.

Lekker waas det zaomerdag, um aaf en toe nen tg te knnen drinke oetten deksel van t drinkesttje.

dustere, dn

308x gezocht

de duisternis, het donker.

Geej mt op hos aan, megjes, angers ziet ge nit vr dn dustere thos.

chterbks, tterbks

1456x gezocht

achterste deel van het paardentuig, zie: chterbks.

eghaam

918x gezocht

trekhout met klingen, waarin het paard werd ingespannen. Deze eghaam kon gebruikt worden bij verschillende landbouwwerktuigen, zoals ploeg, cultivator e.a.

eierfebriekske

2596x gezocht

eenvoudig stenen gebouwtje. De eierfebriekskes lagen vroeger her en der verspreid in de Sevenumse buurtschappen. De pluimveehouders leverden daar wekelijks hun kisten met eieren af. Ter plekke werden de eieren doorgelicht (geschouwd) en vandaar naar de Eiermijn in Roermond vervoerd. Het waren voorheen melkfebriekskes waar de boeren de melk leverden, voordat de Stoomzuivelfabriek in 1912 werd gebouwd.

Eige, dn

5671x gezocht

Den Eigen, weg in de kom van het dorp, die liep vanaf de spitse van de Maasbreese-weg tot aan de Steeg. In de bocht ligt nog steeds de kapel uit 1676. Huisnummering A.

elns

316x gezocht

om het even, hetzelfde.

Doot mar wat geej wlt; t is meej prnt elns.

erpelereek

4822x gezocht

aardappelriek: bij deze riek zijn de uiteinden van de tanden bolvormig afgerond om beschadiging aan de aardappelen tijdens het rooien te voorkomen.

fakke

1668x gezocht

het op en neer gaan van de hiel in te grote schoenen.

Met de kermes wj os Fientje met alle dvel en gewld de schon van os Roos aan, mar weej zaogen en huurde ze fakke ...

feep

5770x gezocht

1

fluitje, dat men maakt van een holle gras-, graan- of rietstengel.

2

kermisfluitje, kartonnen mondstuk met aan het uiteinde een ballon of uitrollend papieren kokertje, zgn. roltong.

3

positief, vergoelijkend woord voor een spontaan meisje of vrouw.

Det is mich toch n feep, det!

4

scheldwoord voor een onhebbelijk meisje of vrouw.

Wat is dt vrommes n nutte feep!

fient, de

1165x gezocht

1

het fijne linnengoed.

Aste gis wasse, bin dan verzeechtig met de fient.

2

de fijne, kleine dingen des levens.

Det is ginne vnt vr de fient.

flakere

1708x gezocht

1

onzeker of onder invloed lopen.

Jan? As me din op de zndigenammedaag zut flakere, z teggen ien ore ...

2

zgn. vlaggen: een onderrok, die af en toe zichtbaar is.

3

het flakkeren van een kaars of blaker.

flarse

470x gezocht

het poepen door vogels.

Die dove van Hndrie die hebbe mich de gnse ws vlgeflarst.

flatser

418x gezocht

misslag bij het beugelen.

fleddere

1759x gezocht

1

vleien, zie: fiekele.

2

het produceren van dunne ontlasting.

flimpen-bekske

655x gezocht

houten bakje, waarin een voorraad flimpe lag, door iedereen te gebruiken. Dit bakje hing achter de kachel of het fornuis.

flirse

2201x gezocht

1

speeksel met kracht tussen de tanden door naar buiten persen.

Frnske din flirst t wiedst van os allemaol.

2

spatten met water of modder.

3

het poepen van vogels, zie: flarse.

fdzele

384x gezocht

het werk slordig verrichten.

Dette mar giet; det fdzele deut-en thos mar.

foemele

1537x gezocht

1

verbergen.

Karel foemelde nag gauw ne knin nger ziene jas, wieje de veldwch-ter zaag kaome.

2

frommelen; het bijeenpakken van papier, textiel o.i.d.

Foemel det grei mar beejien en doot t ewg.

foteldriekes (ne), fotelbks (n)

8884x gezocht

iemand die het niet kan laten om zich oneerlijk te gedragen in woord of spel.

Dich hes gin trof bekend, se foteldriekes deste bis!

fridzele

3329x gezocht

het heel dun afsnijden van etenswaar, bijv. ham.

gaeve - gaaf - gegaeve (t guft/gft)

773x gezocht

1

geven, komen (het geeft, er komt).

t Zut nut, mar t zal nag wal ginne raegen gaeve, wat dooch dich?

2

bestaan, zijn (er bestaat, er is).

Det is de leefsten din t guft, din hngd van os.

Gats, de

1848x gezocht

In Sevenum was de Gats tot in de vijftiger jaren een onverhard pad tussen de Peper-straat en de kom van het dorp, de huidige Mgr. Evertsstraat.

De gats waas vrujer n gezocht vri-jjerspedje: smal, duster en met hoege struk an beiskangte. Ok lepen alle kiengder oet de Haes enne Paeperstraot dor de gats n de schoel.

gavel

10460x gezocht

1

gaffel, twee- of drietandige vork voor het opsteken van hooi, schoven e.d.

2

de plaats waar een boom of een tak zich splitst.

gehoedel

1793x gezocht

het ongepast samenwonen van n man en vrouw, zie: hoedele.

geitepuut - geiteputjes

1636x gezocht

links en rechts verwisselen bij het aantrekken van schoenen of laarzen.

Al hej Sjakske nag zn werk um ze aan of ot te krige, heej zag t nit dette geitepuut hej.

Geld, de

4923x gezocht

buurtschap rechts aan het eind van de Steeg, tussen Kleefsedijk en Den Bergen, voorheen huisnummering D.

genk

409x gezocht

1

gezin, familie, het hele hebben en houden.

Sjeng din is in de fieftiger jaore met t gnse genk vertrokke nao Australi en gelik haj-e.

2

problemen, gedoe.

Wat hebbe weej aal die jaore toch n genk gehad met di sakkerju; asse det toch nao gis!

3

goederen, handelswaar.

Wullem? Din verkupt zien paerd, t riejtug en al t genk oet de stl en oet de schop.

4

gestoei, geplaag, zie: nke.

gnk

1545x gezocht

gans van het mannelijk geslacht.

genk-rieje

6533x gezocht

gansrijden, gentrijden. Spel te paard, waarbij een ruiter moest proberen om al galoppe-rend de kop van een levende gans af te trekken, die aan de poten was opgehangen. Dit werd bemoeilijkt door kop en hals van de gans met zeep in te smeren! In het begin van de twintigste eeuw werd dit niet meer met levende dieren gedaan, maar met dode ganzen.

In Zaerum waas t genk-rieje, wies teggen de fieftiger jaore, n ngerdiel van t jaorlikse rterfist op mejjerszndig; t gstfist.

gescheidssten

507x gezocht

grenssteen tussen twee percelen of gemeenten. Vroeger vaak door de eigenaren samen geplaatst, later meestal door de gemeente of het kadaster.

geschier

1641x gezocht

1

het tuig van n trekdier.

In de persstl hengt t geschier van t paerd en t hngde-geschier hengt inne schop.

2

paard, wagen en gereedschap.

De schiereslip haet altid zien gnse geschier beej zich.

3

vreemd en soms onbetrouwbaar volk.

Os dr blieft toew, as det geschier heej rnklupt.

geschravel

8625x gezocht

het zich onzeker voortbewegen, zie: schravele 1) en 2)

gs(t)

1729x gezocht

1

groepjes van ongeveer tien twaalf schoven, die schuin tegen elkaar werden op-gezet op het veld, zodat zon en wind hun werk konden doen.

As de gerve gebnge waore, waorte ze op gst gezatte.

2

gasten.

Kriegt geej ok gst met de kermes?

3

gist.

Doow gis noow mar s irs nao dn bekker vr n dbbelke gs halen.

gestroebel

439x gezocht

1

oneffenheden op wegen en paden, die het gebruik en de toegankelijkheid sterk verminderen.

2

schijnbaar onoverwinnelijke bezwaren in familie-, kennissen- of bedrijfskring.

geworreld

1640x gezocht

het in de knoop geraakt zijn van garen of touw, zie: geword.

geznk

382x gezocht

1

gezang, het zingen.

2

een bepaald zangstuk of lied.

Det Sanctus det blieft vr mich t schnste geznk.

gezwier

1783x gezocht

evenwicht tussen het voorste en achterste deel van een geladen kar.

Din de kar mt laje, mt op t gezwier lette.

Goenje, t

2180x gezocht

veldnaam van het gebied tussen Broek en Maasbree, met een woning behorend tot wijk B.

goje, t

622x gezocht

het goede.

Weej danke deej, vr aal t goje deste os hes gedaon.

graanschoop

922x gezocht

grote, houten schep of spade met een breed, plat blad, en met een oplopende rand naar de steel toe. Bestemd om graan te verplaatsen of om het graan in zakken te scheppen.

greun, t

1106x gezocht

stoppelknollen, groenvoer voor het vee.

Nao dn gst wrt dr greun gezejd.

greunigheid

397x gezocht

1

het groen, de groene omgeving.

Heej is nag greunigheid zat; ik heb t gns wal kaler gezen.

2

rauwe groenten.

Aos Mineke des krek ne knin; det kan nit snger greunigheid!

3

groenteafval, gras, muur e.d.

Voor dich mar efkes wet greunigheid anne verkes enne henne.

haam - hame

1667x gezocht

1

driehoekig houten raamwerk om de nek van een kalf, zodat het dier niet kon uitbreken.

2

haam van een trekdier.

haar-op

4241x gezocht

bevel aan het paard om naar links te gaan. (hot-op = rechts) Dit gaat gewoonlijk gepaard met een rukje aan de teugel.

Lieske: haar-op!

haemel

2208x gezocht

1

hemel.

Dn haemel nit allienig, mar ok hel en vagever! Det is os terdege beej-gebrcht.

2

het wreefgedeelte van een hoge klomp. De hemel van de klomp beschermt de voet tegen vallende voorwerpen. Dit betekent in de praktijk ook dat hij daardoor wel eens splijt of kapot gaat.

Beej nieje klmpe schoorden os vader de scherpe kentjes van dn haemel wet rngd; dan dieje ze nit mier zn pin oppe vri-j.

hakvloet - hakvlutje

974x gezocht

houten snijplank met drie opstaande kanten, zodat kool, groenten en kruiden tijdens het snijden (met een hakmes) op hun plaats blijven.

De hakvloet en t hakmes laogen altid beejien.

halfvste

10252x gezocht

halfvasten, het midden van de vastentijd. In de vasten onthield men zich van genotmid-delen. Men moest vasten: minder eten en minder vlees gebruiken. Een jongen ging in de vasten niet naar zijn meisje, behalve op halfvasten.

haneschrei

1838x gezocht

1

het kraaien van een haan.

2

kleine afstand, zie: haneschrit 2).

hnkpaol

723x gezocht

handwijzer, richtingaanwijzer met op het uiteinde een wijzende hand.

Op dn hnkpaol oppe Merret koos me zeen welke kngt me op moos nao Haors, Brae en Grevaors.

haor, de

703x gezocht

1

het haar.

Ik mot mich de haor wer s laote snieje.

2

schimmel.

Gj die waors mar vr dn hnk; dao stiet de haor al op!

hazenhak, hazezak

4731x gezocht

hielbeengal; dit is een vochtige ontsteking aan het spronggewricht van een paard.

hegke-schaersel

1613x gezocht

afval dat overblijft na het knippen van de heg.

Gj det hegke-schaersel mar op nen hoep; as t druug is dan haoj ik dr wal ne zwaegelstek aan.

heimejjer

2614x gezocht

heimaaier; iemand die van hei o.a. bezems maakte en strooisel voor het vee en dit alles te koop aanbood.

Znnen heimejjer moos hl werke en darrum koos znne minges ok biestig good aete. Daovandan det me nag altid zaet: din it wie nen heimejjer.

heizecht

2112x gezocht

kleine zicht, hulp bij het maaien van de hei.

heizeis

2313x gezocht

kleine zeis, om heide te maaien voor het maken van o.a. heibezems.

hekselkest

318x gezocht

kist, waarin het haksel wordt bewaard.

hekselzak

1035x gezocht

voerzak voor het paard, zie: kopzak.

As de mingese op t veld koffie gingen drinke, dan kraeg t paerd dn hekselzak um.

helfterstrnk

4657x gezocht

touw, vastgemaakt aan het hoofdstel van paard en koe of aan de neusring van een stier.

hemdslup

1793x gezocht

de toestand van iemand die nog maar half of helemaal niet gekleed is (in zijn hemd, of het hemd nog over de broek hangend).

Din Ties din kwaam mich toch in zien hemdslup de dr ot gerenne, z waas-e geschrokke van die vlegers!

hemdsvlaag

1532x gezocht

slip van het hemd.

Hendrik, de hemdsvlaag hengt dich oet de bks.

henneleucht, de

1031x gezocht

de lamp in het kippenhok, om de dag kunstmatig te verlengen tot 16 uur. Zodoende worden de kippen aangespoord om door te gaan met eieren leggen.

Aos Hen, hes-te vannemerge nit vergaete de henneleucht aan te maken wiejse opkwams?

heuje - heujde - geheujd

1448x gezocht

het hoeden van vee.

Koewe heuje, det waas werk vr de kiengder: nevve de waeg, nevve de hek en nevve de graafkngt, ederen dag opniej en oren an ien stuk.

heur

1672x gezocht

1

huur: het jaarloon van knecht of meid.

De heur van Meriej was fieftig gulden t jaor en twie niej scholleke, dor de nejster gemakt.

2

huur van huis of gebouw.

himphemke

5076x gezocht

smalle, linnen doek met aan beide uiteinden een koord; deze doek werd inplaats van een corset om het middel geslagen en strak dichtgeknoopt.

hofslag

1697x gezocht

hoefslag, het midden van de onverharde weg.

Inne midde van de karrewaeg of t karrespaor dao lupt t paerd; det is dn hofslag.

hoshaoje

333x gezocht

1

het huishouden doen.

Good hoshaoje det liert me nit ien-twie-drj.

2

ravage veroorzaken.

Wat kan znne wngd toch hoshaojen in die staakboene! Wat n schaaj dit jaor!

hosvld

3490x gezocht

een aan het erf grenzende akker.

hoswei

409x gezocht

wei of boomgaard, dicht bij het woon-huis gelegen.

Inne hoswei dao stiet n koew die mt kalve; zoe knne we die wet inne gater haoje.

hffe - hfde - gehft

424x gezocht

1

tillen, heffen.

Die pin in diene ruk? Det kumt van t hffe, jng; de ms mar nit lostere nao dn hier dokter.

2

bij het kaartspel een aantal kaarten afnemen, zodat de bovenste kaart onbekend is.

Irs de kaart schete, dan hffe en dan gaeve; zoe mt det.

hfke

4595x gezocht

bloementuin, vaak aan de voorkant van het huis.

Ozze va din helt dn haof beej en os moder t hfke; dao hebben die allebei ren dj aan.

hngesdaag

1513x gezocht

hondsdagen, warmste tijd van het jaar, van 19 juli tot 18 augustus.

hngskrallenhout

1200x gezocht

vuilboom; een heesterachtige plant met bessen, die in het begin rood zijn en verkleuren tot zwart. De bast is bruikbaar als purgeermiddel.

hnsele

3549x gezocht

het zacht hinniken van een paard als uiting van blijdschap, ter begroeting.

Mar t paerd zaag mich al kaomen en begos mej-ouver te hnsele.

hot, hot-op

3823x gezocht

bevel aan het paard om naar rechts te gaan. (haar = links)

houtklkes, houtkulkes

1015x gezocht

houtskooltjes voor gebruik in het wierookvat.

Vr de hoemes makt de kster intieds de houtklkes vaerdig.

hou(w)

4923x gezocht

1

hallo, goedendag! Dit werd meestal gezegd als men onderweg iemand tegenkwam.

2

genoeg, stop!

As me beej t opschppen of inschudde geng haet, dan zaet me: houw!

3

uitroep van schrik of verbazing.

Hou! Wat zes-te mich noow toch!

4

commando voor het paard; halt, sta stil, zie: juh 1)

houwe

824x gezocht

1

trappen door paard of rund.

Daes koew die houwt met melke, en det niej paerd det houwt nag stiks nao alles wat m inne buurt kmt.

2

bij het toepen (kaarten) op tafel slaan en zeggen: Ik houw. Dit betekent dat je twee extra punten inzet; de anderen kunnen dan meedoen of passen.

huuschlf

2021x gezocht

deel van de zolder, bedoeld voor het op-slaan van hooi.

Die katte die jngen ieuwig en altid op-pe huuschlf.

ien-nao-laest

1839x gezocht

op een na het laatste, zie: idderlaest.

ie-jao

2013x gezocht

1

i-ja, i-ja; de roep van een balkende ezel.

Krek t geluid van n druuge pmp: ie-jao, ie-jao, ie-jao!

2

het bevestigende antwoord van Sevenumse inwoners.

Ie-jao, ie-jao; dao hes-te gelik aan.

inhale - ingehald

2448x gezocht

1

de oogst binnenhalen.

Inhale? Pas as alles gemejd en druug is, dan pas wrt dr ingehld.

2

plechtig ontvangen van pastoor of bisschop, met festiviteiten voor het hele dorp.

joed - joede - joedje

1155x gezocht

1

jood, iemand die behoort tot het joodse volk.

2

iemand die bekend staat als onbetrouwbaar.

Det is ne joed, dn; din bezekt ederien!

juh

7911x gezocht

1

halt, sta stil! Bevel aan het paard om stil te blijven staan.

Ik huur t Sjeng nag rope taege zien paerd: juh, knol!

2

stop, genoeg! Werd vaak gezegd als men genoeg had bij opscheppen van eten of inschenken van koffie. Men zei dan: Juh of Hou mar.

kaafzak

2296x gezocht

zak, gevuld met het kaf van haver. Deze werd als matras gebruikt.

Wat taegewaorig de matras is, det waas vrujer de kaafzak.

kaar

5988x gezocht

korf of mand van zeer dicht gevlochten biezen of stro, met en zonder hengsel, gemaakt voor verschillende doeleinden: de bijenkorf (bi-jjekaar), de zaaikorf (zadkaar) en de manden voor het bewaren van o.a. tarwemeel, boekweitmeel en lijnzaad. De bewaar-manden werden aan de bovenkant afgedekt met een linnen doek en rondom dicht-gebonden met een touwtje.

Asse zuus wie de krver zn kaar makt, dao kns-se met bedrag n kike.

kaekele

479x gezocht

het door vrouwelijke personen, op verhitte toon, discussies voeren.

Det Wieske en zien zesters die knnen dich toch zitten te kaekele! Dao is nit tussen te kaome.

kaer (zelfst.nw.)

5409x gezocht

1

kern, het binnenste.

Din eik hej zn haarde kaer, det ik dr de stael vanne aks op kepot houwde!

2

pit van steenvruchten.

De roezekrans van tante zuster is dor de missiekiendjes van allerleise kaere gemakt.

3

pit, kracht; moedig en sterk van lichaam en geest, zie: kaerig.

kaergeld

863x gezocht

geld dat op de grond gevonden wordt met vegen of schoonmaken, dikwijls na het kaarten.

Kaergeld mgs-se haoje!

kl

330x gezocht

praat, het praten.

Wullem din die niks lever as wet unnzele kl verkoepe, enkelt um os megjes wet op stang te jage.

kamere

760x gezocht

bij het beugelspel de bal via een andere bal door de ring proberen te spelen.

kle

1547x gezocht

het nagloeien van kolen, turf of hout.

De staof is nag nit hiel ot, megje; t klt nag, mein ik te zen.

kaorepater

425x gezocht

pater die op vaste tijden in het jaar op de dorpen aardappelen en graan inzamelde, zie: terminpater.

ksterluje, t

301x gezocht

het angelusklokje luiden.

ksterse, ksterin

1731x gezocht

1

vrouw van de koster.

As de kster zeek is, dan mt de ksterse luje.

2

kosteres; een religieuze of vrouw uit de parochie die het kostersambt uitoefent.

karhngd, karhnk

2393x gezocht

1

In Nederland wordt bij de Wet op de Dierenbescherming (de Trekhonden-wet van 1910 werd daarbij ingetrokken) het gebruiken van een hond als trekdier aangemerkt als een vorm van dierenmishandeling.

2

grote bastaardhond.

karhouter

575x gezocht

dikke, ronde palen, die vroeger op de onverharde wegen werden gelegd om te voorko-men dat de karren het wegoppervlak kapot reden, zie: waeghouter.

karkest - karkesje

6673x gezocht

1

kist die vooraan op de kar stond. Deze kist diende als zitplaats en als bergruimte voor enig gereedschap, de haverzak voor het paard en de proviand voor de voerman.

2

kist, die aan de vier hoeken met kettingen werd opgehangen midden onder de kar-of wagenbodem. Ook deze diende als bergruimte voor bovenstaande zaken.

3

van ooggetuigen weten we, dat in vroeger tijden rondtrekkende woonwagenbewoners er ook bij tijd en wijle hun kleine kinderen in wiegden.

4

grote jutezak, inplaats van een kist, maar eveneens bedoeld als bergruimte. Deze zak werd evengoed karkeest genoemd.

karlin

319x gezocht

de lijn, waarmee men het ingespannen paard stuurt.

karmenaaj-feziet

1317x gezocht

een oud gebruik; als men geslacht had, werd de naaste familie uitgenodigd om op visite te komen. Uiteraard vormde de karmenaaj het belangrijkste beleg op de boterham.

kattegies

2545x gezocht

1

catechismus; de christelijke leer.

2

de catechismus; boekje met een beknopte samenvatting van het katholieke geloof, dat bestemd was voor gebruik op de lagere school.

3

godsdienstles, waarin de catechismus onderwezen werd.

Weej kraege zwet altid kattegies van pestoer, mar keplaon din hejje weej wid lever, want di koos vl schnder vertelle.

kattenaat

2268x gezocht

zeer sterke katoenen stof. Deze stof werd vooral gebruikt voor het maken van werk-schorten.

Ketrin, det deut me nit met de gjje schollek vr! Bis-te nag wal good wis? Pak de kattenate schollek en gauw n bietje!

kavele

1195x gezocht

bepalen wie met het spel mag beginnen, zie: aafkavele.

keel

2021x gezocht

kiel, werkjak. Later werd ook het werkjasje van blauwe of grijze katoen zo genoemd.

Di kael dao met din blawwe keel aan: det is Karel.

kekkere

1538x gezocht

1

het snateren van watervogels en gevogelte.

2

opgewonden gebabbel van meisjes en vrouwen.

kerkebrderiej

4608x gezocht

boerderij die eigendom is van de kerk en waarvoor pacht wordt afgedragen aan het parochiebestuur.

kerkegrngd, kerkelngd

4698x gezocht

land dat eigendom is van de kerk, waarvan de pacht ten goede komt aan het parochie-bestuur.

kerkemor

14026x gezocht

muur, die in vroeger tijden vrijwel altijd rondom de kerk gebouwd werd en waarbin-nen zich ook het kerkhof bevond.

kerkenaobere

2328x gezocht

naast de gewone naobere kent men ook de kerke-naobere. Dat waren de buren die in de richting van de kerk woonden. Bij een begrafenis had men negen buren nodig: acht dragers en de eerste buurman die het heilig oliekruis droeg.

kermes-aete

1787x gezocht

kermiskost. Kermes-aete is spreekwoordelijk voor n goede, overvloedige maaltijd, zoals men die tijdens de kermis krijgt. Zeker als er kermisgasten zijn, wordt er extra goed uitgepakt. Het kermismenu was vroeger bij alle mensen zo ongeveer hetzelfde:

Rinkvleisesoep - kwd rinkvleis met kumkummerkes en lukskes - petatte met mier saorte gruntes en vleis - kalfspoulet - appelems met rezine en keniel - riessepap met zwarte prome!

kermesfeziet

1851x gezocht

kermisvisite. Een jaarlijks terugkerende traditie is het oppe kermes nuuje van naaste familieleden.

In t vruje vrjaor fietse weej de femilie af en nuuje we ze oppe kermes. Die wid ewg woene, kaomen oppen aet en die wet dnderbeej woene kaome vr de koffietaffel.

kerwangs, kerwings

627x gezocht

1

schuin, scheef.

2

slag in een rad of wiel, waardoor het voertuig slingert.

3

tegendraads, opstandig.

Ties din fietst al jaore rnk met ne slag in t rad, mar heej is zelf ok mej wet kerwangs.

kine

1458x gezocht

1

kiemen van zaad, bol- of knolvruchten.

Ozze pap lut de kmkmmerzaod altid kine op nate lep.

2

ontkiemen van planten.

3

het kien- of lottospel spelen.

Kiengdsheid-optocht

3278x gezocht

Elk jaar was er o.l.v. de zusters de Kindsheidoptocht. Tegen een kleine vergoeding (ook ten bate van de missie) konden de kinderen verkleed als zouaaf, neger, chinees, missionaris, zuster, engel of kardinaal meelopen in de optocht, die op zondagdagmid-dag onder grote belangstelling door het dorp trok.

kierke

1648x gezocht

biggetje, zie: bag. Na de geboorte van de biggen wordt t.o.v. kinderen vaak het vertederende woord kierke gebruikt.

Alle kingder vanne bewaarschoel mgden de kierkes aaien en efkes oppe slup haoje.

kiew

1539x gezocht

wang van het varken.

De kiewe van t verke kaomen inne kerbot, in t parsvleis, inne waors of as mager, gekokt spek oppe taffel.

kippere

3337x gezocht

1

het schilferen van verf.

De rame zien an t kippere, mar t is ok al viefteen jaoren haer, det ze vr t laest geverfd zien.

2

kleine barstjes gaan vertonen, bijv. in email, porselein, leer e.d.

Vraal det emalje; det wilt nag s gaer kippere as me t lut valle.

klaoters

5160x gezocht

bellen van messing, die aan een paardenhaam hangen. Bij feestelijkheden worden de paarden extra opgetuigd en de klingelende klaoters brengen een geluid teweeg, dat onverbrekelijk verbonden is met het trekpaard.

Opgetuugde Belze, met klaoters en aal, det is t schnste gezecht det bestiet!

klekeptje

1541x gezocht

sputumbeker of glas, waarin het opgehoeste slijm van een borstlijder werd gespuwd en onschadelijk gemaakt.

klimpe

2252x gezocht

het kleppen of luiden van de kleine klok, tien minuten voor aanvang van de kerkdienst.

Maak vort kiengder; ik huur t klksken al klimpe.

klingerbul, klingebul

5054x gezocht

collectezak, aan het uiteinde van een stok, met onderaan de buidel een belletje of kwast.

Edere zndigemerge gaon de collectanten inne mis rngd met de klingerbul.

kloster

2392x gezocht

1

hangslot, kluister.

Det kletswif mooste ze ne kloster anne mngd make.

2

touwslot met houtblok voor het vastzetten van paard, koe of ezel.

klokkespl

9752x gezocht

1

volkse benaming van de teelballen bij mens en dier.

Noet mir n biest gezen met n grotter klokkespl, as di stier van Duur!

2

alle klokken die zich in een toren bevinden.

3

klokkenspel; het gelijktijdig luiden van de klokken, die zich in een toren bevinden.

4

carillon en de carillonmelodien.

klmpenaegelkes

5063x gezocht

spijkertjes met afgeplatte kop, waarmee het klmpelaerke aan weerszijden van de klomp werd vastgenageld.

knaozels

1736x gezocht

vliegende insecten. Vroeger doopte men een stukje stof of papier in petroleum en stak dat op de hoed of hoofddoek; zo had men onder het werken in de buitenlucht veel minder last van muggen of vliegen.

We krigen hmmel, zoe te zeen anne knaozels inne loch.

kneespere

1618x gezocht

1

knisperen.

Asse good losters, dan huurs-se det dor t gevrr de snie hiel zuutjes kneespert.

2

het ontstaan van barstjes in email, porselein of aardewerk, zie: kippere.

knipe - knaep - geknaepe

2825x gezocht

1

afknijpen van een deel van andermans deeg, als vergoeding voor het bakken.

2

Dit was loon voor de bakker.

Dn bekker din kniept mej wet hl.

3

gierig zijn.

knipe, zich

9684x gezocht

klemmen, het wringend sluiten van een voorwerp.

Det remke giet has nimmer toew; det kniept zich erges.

kni-jklots

1213x gezocht

snijblok, om stro tot haksel te snijden, zie: sniejklots. Men knielde met n knie op het hout.

kol - kole - kuulke

1996x gezocht

1

kuil waarin aardappelen, bieten, wortelen, witlof e.a. groenten worden bewaard als wintervoorraad, afgedekt met een laag stro en aarde als bescherming tegen de vorst.

2

poel, kuil in een wei als drinkplaats voor het vee, zie: drnk.

koffieludje

2262x gezocht

koffieloodje; maatje om koffie af te meten voor het maken van n zetsel.

kookmes

1977x gezocht

langwerpige spatel, met een afgerond uiteinde, gebruikt bij het bakken van pannenkoeken en balkenbrij.

kookzak

506x gezocht

linnen zak, waarin pannenkoeken (de kook) werden meegenomen naar het veld.

De kopzak vr t paerd en de kookzak vr de minges; zoe ging det.

krantenhenger

5688x gezocht

krantenhouder voor aan de wand; meestal van hout of van hout met metalen beugels, die voorzien was van een koperen plaatje met het woord courant.

krebber

1794x gezocht

1

scheermes.

Kres din schrt zich al jaore met ne krebber en det gevelt m good.

2

krabber waarmee het haar van een geslacht varken geschrapt wordt.

Di slchter kan good met ziene krebber gewaere.

3

krabber om in kippenhokken mest van de zitstokken te schrapen.

kreis

400x gezocht

gebroken korrels graan, die overbleven na het wannen.

De kreis waort altid anne henne gevoord.

krek-zoe

572x gezocht

precies zo, zoals het moest.

Ik hao t mich zoe otgedcht en krek-zoe gebrden t.

kringes

1535x gezocht

overblijfsel van graan na het dorsen en wannen.

Kringes waort anne henne gevoord.

Kroenenberg, de

1893x gezocht

Parochie van Sevenum, sinds 1932. Daarvoor was het een buurtschap met huisnummerletter F.

krotmoel

1887x gezocht

1

kind, puber.

Haoj dich s efkes diene mnk as groete mingese praote, se krotmoel.

2

letterlijk: een plakkerige mond, na het eten van een boterham met stroop.

krl - krolle - krlkes

702x gezocht

1

krul, houtkrullen.

As klein kingder dieje weej niks lever as inne werkplats beej opa, din tummermn waas, mette houtkrolle sple.

2

krullen in het haar.

Die krollen en krlkes hebbe weej aal van os eige.

krolle (ww.)

1846x gezocht

het permanenten van haar.

Wieske haet zich de haor laote krolle. Noow is t krek zien moder.

krmvot

389x gezocht

paardenhorzel; door het gebogen achterlijf zo genoemd.

krmpe - krmp - gekrmpe

386x gezocht

1

kleumen, het koud hebben, zie: tsse.

2

krimpen, kleiner worden.

3

slinken.

De vrraod petatte begint aardig te krumpe; t wrt tid det de niejen has vaerdig zien.

kwabbel - kwabbels - kwebbelke

742x gezocht

1

vetrol.

Wat haet det Ketrin dich toch n kwabbels an t kin hange.

2

randjes vet of taaie stukjes in het vlees.

Bertha schudt zich van kwebbelkes an t vles.

3

dik persoon, een dikkerd, zie: vetkwabbel.

kwak - kwagke

561x gezocht

1

pas uit het ei gekomen vogeltje.

Onger de panne vnge weej nen bocht met veer kwagke.

2

kleine hoeveelheid.

Kik s inne scheur of dao nag n kwak haver stiet.

lame (ww.)

1741x gezocht

lammeren, het werpen van een lam.

As t lame begint, dan mtte we dr beejblive wiesdet t liemke dr is.

langwilig

320x gezocht

langdradig, vervelend omdat het lang duurt.

Det twidde diel van t kenzert waas wet langwilig.

leegreem

1529x gezocht

buikriem, onderdeel van het paardentuig, zie: kwikbnk.

lees

1712x gezocht

1

lies, buikvlies en vetweefsel van het varken.

As dr geslcht is, dan wrt de lees in stukskes gesnaejen en otgebakke; dan knne we vet smaeren en kaojen aete.

2

leest van de schoenmaker, zie: leist.

leie

3581x gezocht

1

leiden, aan de hand meevoeren.

Ederen aovend giet Pieter met t perdje leie.

2

iemand het hof maken, begeleiden.

Di jng oet Brae waas z gek met os Bertha; dao is di wet mej gaon leie.

lekflteriej

441x gezocht

overdadig veel liflafjes bij het eten en drinken.

lin - line - lientje

2066x gezocht

1

spoorlijn, zie: spaor 2)

Asse nevven de lin op lups vanot dn Ulfterhook, dan bis-se zoe in de Heierhf.

2

lijn van het paard, zie: leis.

De lange lin of karlin woort gebroekt as me met de kar mos vare.

ligke - lag - gelaege

12392x gezocht

1

liggen als hulpww. bij zijn, staan, doen, liggen enz. Het geeft voortduring aan, bezig zijn met iets negatiefs.

Die kwaojnge ligken dao mar te fietse as-of ze niks angers te doon hebbe! Det ze r grei mar oprme; likt det heej te valle!

2

zijn, zich vaak op dezelfde plaats bevinden.

Aoze Lewie, din likt aovend widder aovend beej tante Leen; dao haet din al wet gelaege.

3

liggen.

En noow ligken en nger de pulf, potverdaorie!

ligt

398x gezocht

laagte in het landschap.

Dao in die ligt dao lag nen dieken haas.

loddere, loedere

497x gezocht

het door slijtage te ruim worden, zie: otloedere.

lozekaam, lozekmp, lozekaum, lozekeim

508x gezocht

stofkam; zeer fijngetande kam om luizen of stof uit het haar te verwijderen.

Gaef s gauw de lozekaum, gauw n bietje, want ik zeen ze loepe!

lozepedje

835x gezocht

scherpe scheiding in het haar, zie: schei 2)

locht (bijv.nw.)

3649x gezocht

1

luchtig, bloot.

Mich dunkt, det det Lineke wal wet mier aan koos hebbe; t is z loocht aan.

2

luchtig, schuimig.

Os moder makt edere zndig lekkere, loochte pudding.

3

licht van zeden, licht van taal.

n Loocht vrommes haet duk ok nag loochte praot veil.

4

fris, in samenhang met het weer.

Locht waer det deut ne minges good.

luje

1536x gezocht

luiden, het luiden van de klok.

Sefke din haet nen tidlnk edere medag t klein klkske geluujd.

maeter

1679x gezocht

meter; de peettante bij het r.k. doopsel van een kind, zie: gl.

mager

546x gezocht

schraal, droog m.b.t. het weer.

Met zn mager waer waest dr evvel ok baar niks!

mammespek, mammevleis

1541x gezocht

buikspek van het varken, zie: bokreem.

manskael - manskaels manskel - mansluuj

483x gezocht

man, manspersoon; de mannen, het manvolk, zie: mansminges.

As de mansluuj oet t veld kaome, dan mt de medag vaerig zien.

mansluujkngt, mansluujknk

5058x gezocht

de banken aan de rechterzijde van het middenpad in de kerk, voor de mannen.

marmiet, mietje

927x gezocht

(koperen) keteltje met deksel en hengsel, meestal gebruikt om eten naar het veld te brengen, zie: barmiet.

medag

1614x gezocht

1

middaguur, het midden van de dag, 12 uur.

Vader is um medag wer trk.

2

middagmaal, warme maaltijd om 12 uur.

De fliknejster kriegt beej os de medag drbeej ot.

s medgs

306x gezocht

rond het middaguur, rond etenstijd.

meej

1531x gezocht

mij. Het oudere meej en deej hebben plaats gemaakt voor mich en dich.

Hebbe weej nit hl gewerkt? Meej dunk!

meer

969x gezocht

muur; naam voor het plantengeslacht sterrenmuur.

De kuukskes enne henne die zien biestig nut op ne gjjen toes meer.

meeste, de (zelfst.nw.)

5831x gezocht

1

mestvaalt.

Dr kwaam nit allien meest oppe meeste, mar ok anger aafval wat nit nao t vie koos.

2

het erf van de boerderij; waarschijnlijk zo genoemd omdat hier vroeger ook de mest bewaard werd.

meest vare

646x gezocht

mest uitrijden naar het veld.

megjesschoel, de

4763x gezocht

de meisjesschool: de H.Hartschool die in 1909 door de Zusters van de Goddelijke Voorzienigheid werd gesticht aan de Maasbreeseweg. Tot 1970 zaten er uitsluitend meisjes op deze school. In 1983 is ze gesloten en verhuisden de kinderen naar De Dobbelsteen. In 1989 is het karakteristieke gebouw afgebroken.

mel, de

833x gezocht

het melden, roem melden bij kaartspel.

De mel vergaete met huuge, des zungd!

melksnrke

1641x gezocht

bovenlip die wit is van het melk drinken.

melkzekske

1576x gezocht

papieren zakje met daarin het geld dat de boer ontving voor de geleverde melk.

As kingder ginge weej edere virteen daag, fridigs n de schoel, vr os vader t melkzekske hale beej t Stoem en dao zaot t melkgeld in.

menaezie

575x gezocht

manege; verhoogde plaats in de buitenlucht, waar het paard rondjes liep en zodoende via een drijfstang de dorsmachine in de schuur aandreef.

Det paerd moos blive loepen inne menaezie; darrum moos ien van de kiengder altid t paerd drive.

Merret, de

1634x gezocht

de Markt, het centrum van Sevenum, oude huisnummeraanduiding A.

De Merret, de kerk enne kerstanjels ...

mezik, de

308x gezocht

het muziekgezelschap; fanfare of harmonie.

De mezik lupt vrop in dn optocht.

midde, de

382x gezocht

het midden.

Kom dich mar inne midde staon, dan make weej ne krnk.

middelpad

4907x gezocht

1

middenpad in de kerk.

2

middenschip van de kerk, met de banken aan weerszijden van het middenpad.

Ik zit lever inne middelpad as inne ziejpad, umdet ik dan baeter alles kan zen.

mierrst

1056x gezocht

1

restant.

Ik pak wal wat ik nuudig heb; de mierrst mgs-te haoje.

2

wat het overige betreft, voor de rest.

Wat Jan wit, det haet-e gezgd; vr de mierrst woos-e niks.

mizerchtig, mizerttig

302x gezocht

regenachtig, het motregent.

mirst, t (vergrotende trap: vl - mier - t mirst)

964x gezocht

het meest.

Nie, nie, Nelke; doow mens det Naelis t mirst haet, mar t is krek angersum!

missiehuuske, missiekepl

1025x gezocht

oude benaming voor de kapel op het kerkhof.

mistroewe (zelfst.nw.)

4255x gezocht

het wantrouwen.

mozetendjes

2024x gezocht

muizentandjes; oude benaming voor het melkgebit van kinderen.

mffe

5073x gezocht

1

scheldwoord voor Duitsers.

2

gevoerde handkappen aan het stuur van de fiets.

mjjigheid

399x gezocht

om het mooi te maken.

Det rendje anne schape det hft eigelik nit, mar ik doon t vr de mjjigheid.

mkkenbak

326x gezocht

houten hok of kist, waarin het kalf na de geboorte enige tijd verblijft.

mske, mssten

2086x gezocht

zware kei die op het ronde houten plankje van de stenen pot of ton met ingemaakte groenten werd gelegd, om druk uit te oefenen.

De mske, t plenkske en t line dukske waorten oppen tid schoengeschoord en gewasse.

mspot

2115x gezocht

grote stenen pot voor het inmaken van kool en snijbonen, zie: oles.

msschaaf

2506x gezocht

koolschaaf. Grote houten schaaf (ca. 100 x 35 cm.) met stalen messen en een schaaf-blok waarin een halve kool past. Hiermee kan men witte kool fijnschaven voor het maken van zuurkool.

As dn tid dao was um tnnems in te make, koos me de msschaaf beej Kuulkes-Thei of beej de smad heure vr n kwartje dn dag.

mstn

2402x gezocht

grote houten ton, waarin witte kool werd ingemaakt voor de wintervoorraad zuurkool, en voor het inmaken van snijbonen voor o.a. de geliefde nakse kiendjes in t gras.

mus - musse - meuskes

465x gezocht

vogels in het algemeen.

Melders, florse of liesters, t zien allemaol musse.

nch

568x gezocht

wens bij het naar bed gaan: goede nacht, welterusten.

Uit 1909: Weej gaon nao bed; nch Nel en Anne-Guttri.

nadst, t (overtreffende trap van nao)

3010x gezocht

het naaste, meest nabij.

Mar de vrouw en eige kiengder die zien mich t nadst.

s nammedags

470x gezocht

na het middaguur.

s Nammedags waas dr leechtig tid um efkes wet te rste.

nao - naojer - nadst

1922x gezocht

nabij; na - nader - het meest nabij.

Mien zeusters en breurs zien mich allemaol aeve nao mar vader en moder zien mich naojer.

nate pleures

1675x gezocht

vorm van pleuritis, ontsteking van het borstvlies.

niejigheid

439x gezocht

1

nieuwe wetten en regels.

Grotvader din greekt gaer aover aal die niejigheid.

2

het nieuw zijn.

De niejigheid zal dr gauw van af zien, as die allemaol op di fiets gaon fietse.

noddele

875x gezocht

prutsen, knoeien, niet vooruit komen met het werk.

noest

2088x gezocht

schep voor het overscheppen van varkensvoer.

oles

2120x gezocht

1

grote aarden pot, voor het bewaren van zuurkool, snijbonen, gebraden worst e.d.

2

stenen bierpul of kruik.

3

po van aardewerk.

Mna veel met de vollen oles vanne trap en t schrawde van schamt.

oest

558x gezocht

noest, kwast in het hout.

In de dre van dn aoje kst kons-se nag good de oeste zeen zit-te.

oerewermers

1384x gezocht

vilten kapjes voor over de oren, verbonden met een metalen bandje over het hoofd.

otdon

6319x gezocht

1

opbrengen, waard zijn.

Wat zulle de bagken otdon, noow die zuukt nger de verkes is?

2

rooien van knolgewassen, bijv. aardappelen en bieten.

Wortelen otdon met dit waer? Nie toch, laote we haope ...

3

het doppen van peulvruchten.

Denk draan, n de schoel mt ge mej erreten otdon en dus drek n hos toe!

4

ergens waarde aan hechten.

Och wat, det deut t mich nit ot.

5

vee uit de stal naar buiten laten.

Met zn vst waer knne weej t vie wal has otdon, of nit?

6

de vloer vegen, schoonmaken.

Zal ik de gnk nag efkes otdon of dus dich det lever zelf?

otdunne

1677x gezocht

het verminderen van in rijen gezaaide plantjes, zie: dunne.

otgeteld (zien)

4856x gezocht

aan het einde van de zwangerschap zijn.

othale

338x gezocht

eieren uit het nest halen, zie: otwinne 1)

otloedere, oetloddere

1723x gezocht

het door slijtage te ruim worden van kleding, elastiek, machine-onderdelen enz.

otzeukeriej

307x gezocht

het uitzoeken.

Det waas n hiel otzeukeriej um al die wrd good oppe plats te krige.

ngel

1030x gezocht

vet; soorten vet in het algemeen (niet voor consumptie), zie: schapsngel.

ophuuge

2054x gezocht

1

hoger bieden, bijv. bij het kaartspel huuge, zie: huuge 1)

2

opbieden bij een openbare verkoop, zie huuge 2)

Vrdet Wullem-oeme zich det niej hos zat, waort det stuk grnk irs hiel wet opgehugd.

opkelder

11168x gezocht

kamer boven de kelder die zich in het stalgedeelte bevond. Deze kelder werd gebruikt voor de opslag van de voorraad aardappelen, wortelen of bieten. De opkelder werd meestal ook gebruikt als slaapkamer voor n tweede knecht of meid.

opperdaod

472x gezocht

op het moment, onmiddellijk, zie: opterdaod.

oprkele

1998x gezocht

1

oprakelen.

Des nit plezirrig, die dinge van vrujer oprkele, want dao schuut me duk niks mier mej op.

2

het met de riek boven de aarde brengen van o.a. knol- en bolgewassen, zie: opschudde 2)

opschope

3976x gezocht

het weg- of opscheppen van bijv. graan, aardappelen of kolen (met een grote platte schop).

opslag

1462x gezocht

1

miskraam.

Zes kiengder in laeve, twie doedgebaore en veer kieren nen opslag gehad; det was toch nit niks vr n vrouw!

2

kaartterm: het uitspelen van de eerste kaart.

opstaeke

1700x gezocht

het opsteken, aanreiken van schoven, bossen of bundels naar iemand die ze op de kar of in de schuur optast.

Ik heb vanzelaeven al hiel wet gerve met de gavel opgestaoke.

rgel, op dn

303x gezocht

op het oksaal.

De zengers staon op dn rgel, waort dr altid gezgd.

rgeltraejer

1482x gezocht

orgeltrapper; iemand die de blaasbalg van het orgel bedient.

ouverluje

2173x gezocht

het luiden van de grote klok op de avond voor een begrafenis.

Tant-Drienke wrt ouverluujd vanaovend; mergen um elf oren is de begreffenis.

ouverschete

718x gezocht

1

overschieten, overblijven.

Met zovl mn? Dan schuut dr niks mier ouver vanne kaojschttel.

2

overslaan.

Wat zes dich, Tinus, willen die dich ouverschete?

3

man of vrouw, die zonder partner door het leven gaat.

Aoze Jaer ouvergeschaote? Din wilt dr gaar gin!

pad - paej - pedje

1243x gezocht

scheiding in het haar, zie: schei 2)

Paeperstraot

2863x gezocht

straat die al bestond voor de invoering van de straat-namen, behorend tot het Dorp met huisnummeraan-duiding A, overgaand in Vrste Haes met huisnum-meraanduiding E.

pannepppe

1470x gezocht

strowissen; bosjes van gedraaid en dubbelgevouwen stro, om in de holtes onder de dakpannen te steken en zodoende het dak wind- en waterdicht te houden.

panneppper

766x gezocht

dakdekker, die ook het pannepppe tot zijn vakmanschap rekent.

paotlin

899x gezocht

touw of koord als hulpmiddel bij het poten, zie: haoflin.

papklots

2219x gezocht

uitgeholde schijf van een boomstam, die lang geleden diende als grote kom, waaruit het hele gezin gezamenlijk de dagelijkse pap at.

pkske

3863x gezocht

houten waspin uit n stuk, met aan de onderkant een gleuf, waarmee het wasgoed op de draad werd vastgeklemd.

Met de ws ophange, haet os moder altid n par pkskes inne mngd.

perkentrekker

2478x gezocht

steel met houten hark van drie of vijf tanden, voor het trekken van rijen om te zaaien, te planten of te poten.

persfemilie

1645x gezocht

1

leden van een gezin of familie, grotendeels paardenliefhebbers.

2

vriendschappelijke relaties, verkregen door koop of verkoop van een paard of door het gezamenlijk beoefenen van de paardensport.

persgedld

1523x gezocht

kalm en bedaard blijven in het volbrengen van een taak; geduldig wachten.

persknch

1544x gezocht

paardenknecht. Op grote boerderijen deed een paardenknecht al het werk met de paar-den en hij verzorgde ze ook. Vaak was zijn slaapplaats in of boven de paardenstal.

De nieje persknch det mt ne persgek zien en angers hoof ik m nit!

persstrnk

1467x gezocht

leidsel van het paard.

perzng, person

1592x gezocht

1

gevangenis (van het Franse prison).

Die struupers hebbe ze geesterencht ge-graepe en mej-ouver in Remungd in t perzng gezatte.

2

gevangenschap.

petattekol

647x gezocht

aardappelkuil in het veld, afgedekt met stro en aarde, zie: erpelekol.

petazie

1827x gezocht

1

stamppot.

Vader, we krige wortelepetazie en det hove weej nit te aete, war vader?

2

dikke soep van vlees, aardappelen en groenten.

3

rommel, troep in en om het huis.

Det waas mich dao n petazie, megje; nit te gluuve!

4

bedoening.

Det koos vanaovend wal s n late petazie waere, schat ik zoe.

pielpoest

450x gezocht

kienhout uit de Peel; stam of boomstronk die eeuwenlang in het veen gelegen heeft en door turfwinning opgedolven is.

pik

775x gezocht

pikhaak; werktuig dat bij het maaien met de zicht gebruikt werd.

Koebus, pak doow mich s vas de zeecht enne pik, dan ms-se dr nag ne zak umhaer drejje en dan knne we gaon.

pintenker

3563x gezocht

1

iemand die vaak iets heeft aan te merken, vooral op het eten.

Gank doow mar vanne taffel, verdaoriese pintenker deste bis!

2

een pietje precies, iemand die hinderlijk secuur is.

Doot t dan zelf; se pinte-nker!

pirreke

458x gezocht

1

pulken, peuteren.

Nit in t neske pirreke, Juupke, det paest nit en t smakt nit.

2

roeren, prikken in het eten.

Wat zits-te te pirreke, smakt t dich nit?

3

priegelwerk verrichten.

Niks vr mich, det gepirrek. Det zeen ik has nimmer.

4

porren in vuur, een wespennest e.d.

pitse (zich)

12635x gezocht

1

zich prikken of steken aan een scherp voorwerp.

Die graof drs anne klumroes, man, dao kan me zich lillik an pitse.

2

een steek onder water geven, een hint in negatieve zin van het woord.

De glufs t of nit, mar det vrommes pitsde mich nger t praote kier widder kier en snger det emes t merkde.

polieje

304x gezocht

in het water ravotten en knoeien.

Klein kingder don niks lever as polieje.

poest-aerd

1815x gezocht

humus, verkregen uit het binnenste van een holle boom.

Wullem, gank doow mich s efkes wet poest-aerd halen inne bengd, aste tid hes teminste.

poestizer, poestbeitel

2164x gezocht

lange ijzeren staaf met een afgeplat, scherp uiteinde, die gebruikt werd bij het rooien van boomstronken.

polverkes

2439x gezocht

klappertjes; kleine hoeveelheden kruit, verpakt in losse papieren rondjes of op papieren rolletjes. Door hierop een slag te geven - door middel van het klapperpistool, een steen of hamer - ontploft de polver met een klap.

potloed

1454x gezocht

1

potlood.

2

zwarte kachelpoets; eertijds meestal van het bekende merk Zebraline.

potloeje

1796x gezocht

het poetsen van kachel, kachelpijpen en fornuis met zwarte kachelpoets.

Megjes, os Koeba det schroebt de kke en os Roos det deut de staof pot-loeje, en good huur, det ik oow nit nao hf te zen!

praoved

435x gezocht

1

proviand, voorraad.

Aste beej Gndje inne kelder kieks, dan zuus-te ne praoved van hes-te m nit gezen! De schape vl van vr wies chter.

2

het hele hebben en houden.

Driekus is biestig geeftig met ziene gnse praoved vertrokke.

prefiet, ne

1596x gezocht

iemand die veel vertelt en overal het beste van denkt te weten.

Ms-se din toch wer hre, di prefntes!

prefntes, ne

1596x gezocht

iemand die veel vertelt en overal het beste van denkt te weten.

Ms-se din toch wer hre, di prefntes!

prutshannes, prutsmejoer, ne

634x gezocht

iemand die altijd bezig is iets te maken, of het nu lukt of niet, zie knmmelerd 1) en 2)

prutsknt, n

476x gezocht

iemand die altijd bezig is iets te maken, of het nu lukt of niet, zie knmmelerd 1) en 2)

puuske

893x gezocht

1

pluimpje; projectiel om mee te schieten in een luchtbuks: een metalen punt met op het eind een pluimpje.

2

pluisje.

3

bosje, pluimpje, zie: pos 1) en 2)

radgek

1583x gezocht

1

geestelijk gestoord, geestesziek.

Wiej zien vrouw z jnk storf, is di kael raadgek gewaorte van verdreet en hebbe ze m al gauw geng nao Venderaoj knnen brenge.

2

door het dolle heen zijn van vreugde en plezier.

Met de vastenaovend dan is aoze Lei nit te haoje; dan is di radgek!

raam, de - rame - remkes

461x gezocht

1

het raam.

n Arig werk is det toch, mende Handrie: irs make ze n gaat inne mor en zette dr ne raam in um leecht te krigen inne kamer, en dan hange ze dr wer gerdine vr woedaor t wer half duster is.

2

etalage.

raekel

2215x gezocht

1

rekel: het mannetje van verschillende diersoorten, o.a. hond, vos, wolf en das. In de volksmond ook soms een mannelijk konijn of haas.

2

vlegel, zie: straekel 1)

raje

2117x gezocht

het uitdrogen en daardoor bros en breekbaar worden van o.a. kokosmatten, tenen manden, houten raderen met spaken enz. Door deze voorwerpen van tijd tot tijd vochtig te maken, in de schaduw te plaatsen of regelmatig doornat te maken, wordt dit voorkomen.

rkelizer, rkelpreem

347x gezocht

1

rakelijzer, kachelpook.

Um de staof good te laoten borre, mt me van tid wies tid t rkelizer pakke.

2

roddeltante; iemand die de roddels (het vuurtje) brandende houdt.

Des n rkel-izer irste klas!

rstestid

328x gezocht

rusttijd; meestal na het middagmaal. Deze rusttijd was vroeger algemeen gebruikelijk, omdat de werkdag al in de vroege ochtenduren begon.

As os moder n de medag de schttele waest, dan is t vr os vader rstestid.

raot - raote

2531x gezocht

1

raat, honingraat.

Sjeng? Din it dn honing met raot en aal; z nut is din dao-op!

2

kartonnen plaat met gaten, raamwerk voor het verpakken van eieren, zie: eierraot.

3

wespennest.

ratele

6048x gezocht

ratelen met een houten ratel. Dit werd o.a. op Witte Donderdag door de misdienaars gedaan op hun tocht langs de huizen; al ratelend en met een korf aan de arm werden eieren opgehaald. De eieren mochten de misdienaars delen; als ze ergens geld kregen dan ging dat in de pot bij de koster, voor het jaarlijkse feestje of uitstapje. Ook met Goede Vrijdag werd er gerateld aan de kerk, omdat er dan geen klokken luidden.

rechte

2192x gezocht

richten; het hoogste punt van de nieuwbouw bereiken. Als de nokbalk is aangebracht, plaatst men de vlag in top of een berkentak. De werklui worden getrakteerd door de opdrachtgever.

Vrujer waort dr gerecht met ber en kook; taegewaordig met beer en flaai of met geld. Soms wal met alledrj.

Riening, de

769x gezocht

Reindonck; het gebied tussen Sevenum, Kronenberg en Horst, met huisnummer-aanduiding F.

riep

6164x gezocht

1

zware ijzeren kam voor vlasbewerking, bestaande uit ongeveer veertien tot zestien rechtopstaande tanden van circa 20 cm hoogte. Deze kam was bevestigd op een hoge, houten voet. Het rijpe vlas werd in kleine bosjes door deze kam gehaald, om de zaadbolletjes te scheiden van de stengels.

2

kinderspeeltuig; grote ijzeren hoepel of ring, gemaakt door de smid, die met behulp van een stok of ijzeren vork al rennend wordt voortgerold, zie: riepe 2)

3

vissnoer; een lange lijn, voorzien van meerdere dwarslijntjes met aan ieder uiteinde een angel.

rize

1448x gezocht

1

rijzen: het afvallen of loslaten van overrijpe graankorrels.

De rog riest; t wrt hoegtid det we an t mejje gaon.

2

rijzen van deeg of beslag.

roezekrns

6793x gezocht

1

rozenkrans: r.k. gebedenreeks, bestaande uit inleidende gebeden, weesgegroetjes en onzevaders. Als er drie rozenkransen na elkaar worden gebeden is dit een rozenhoedje, of nen drjdobbele roezekrans.

2

rozenkrans: gebedssnoer. Sinds circa 1450 bestaat de rozenkrans in gesloten vorm meestal uit vijf maal tien kleine kralen - weesgegroeten - met daar tussenin een dikkere kraal - het onzevader - en als aanhangsel een kruisje, hart en/of medaille met enkele kralen als inleidende gebeden.

roop - reup

4014x gezocht

roep. Huwelijksafkondiging in de parochiekerk op drie achtereenvolgende zon- of feestdagen, met het doel om eventuele beletselen aan de pastoor kenbaar te maken.

Jao megje, noow hebbe we dn irste roop al gehad!

rosbak

5531x gezocht

houten bak of juten zak, die aan kettingen of touwen onder de kar was bevestigd. Hierin werd van alles opgeborgen: eten en drinken, gereedschap en de voerzak voor het paard.

Ozze pap is altid schoow det ik de kopzak vr t paerd vergaet, mar det is krek t irste wat inne rosbak giet; nag vr de btteramme!

rotven

1628x gezocht

ven, meertje of gedeelte van een rivier, die in vroeger jaren gebruikt werd om het vlas of de hennep te roten. De benaming bleef meestal behouden.

In heite zaomers veel t rotven duk druug en dan moos me wiejer de Piel in um nag wet water te vinge.

rouw

6038x gezocht

1

rouwstoet.

Det waas ne groete rouw vannemerge!

2

genodigden bij een begrafenis, die in de rouwstoet meelopen.

Weej huurden ok beej de rouw; weej waore genud.

3

De rouwperiode was aan regels gebonden, zowel wat kleding betreft als ook de manier van leven: niet uitgaan, geen feest bezoeken, enz. Men kende lichte en zware rouw, o.a. afhankelijk van de familierelatie t.o.v. de overledene en de tijd die verstreken was sinds het overlijden.

ruuke - rukde - gerukt

1704x gezocht

roken: het roken van vlees of vis.

Man, din eigesgerukde vis des dn baeste din me oet geprufd haet!

rzele

1461x gezocht

1

ruien; het verliezen van veren of haren.

2

uitvallen van bladeren of naalden van bomen.

We knnen de kersboem wal aafbraeke, want din is z ant rzele det we strakkes niks ouverhaojen as de bl.

schabbeleer-medlie

3814x gezocht

scapuliermedaille, aan een zijde Maria en aan de andere zijde het H.Hart.

As we s zaoterdigsaoves inne kup waore gewest, dan kraege we mej-ouver wer t schabbeleer-medlieke op t schoene hmdrkske gespld.

schaerbaas

483x gezocht

scheerbaas, kapper. Het accent lag vroeger meer op scheren dan op knippen.

schaerbalk

386x gezocht

ondersteunende dwarsbalk in het dakgebint.

schaeve

1534x gezocht

overblijfselen van de bast van de vlasstengels na het zwingen.

Die schaeve die zaote nao t zwingen ouveraal n: inne zk, inne rokke, in dn boezeroen en inne haor.

schansewis

1893x gezocht

buigzame lange wilgentwijg, waarin een oog werd gedraaid om daarmee de bos takken samen te binden tot een schans; dit gebeurde vrdat het gebruik van ijzerdraad algemeen werd.

schaop - schp - schpke (heel vroeger was het meervoud de schaop)

1046x gezocht

1

schaap.

De schieper trok met de schaop en zienen hngd nao de Piel.

2

meelijwekkend meisje of vrouw.

Det schaop, dao haet me medliej mej en nit angers!

scht - scht - schtje

2119x gezocht

1

scheut, stek van een plant.

Ik wil wal ne scht van dich. Van mich of van dn hortensia?

2

pijnscheut.

Mej dan krig ik znne scht in mien bien.

3

scheut water, melk enz.

4

schot.

De jgers troffen din haas pas nao veer scht. Ja, ja, det haet me as me aojer wrt.

5

het toeschieten van de melk na een bevalling bij mens en dier.

scharkuukske

396x gezocht

1

nakomertje.

Weej knnen oow nit zegke wie bliej det we zien met det schar-kuukske van os!

2

jongste in het gezin.

scharre

3317x gezocht

1

scharrelen, krabben in de aarde.

Det Mien det hlt zovl van zien henne; t zuj de kiepkes has vrdon wie ze mtte scharre.

2

het bij elkaar scharrelen of harken van resten, bijv. hooi, stro, gras of hout.

3

schrapen, zie: otscharre.

Schatberg, de

4858x gezocht

gebied aan het einde van t Klaef, in de jaren 60 afgegraven en veranderd in recreatie-park.

schei - scheie

2176x gezocht

1

schede, koker, zie: breischei, brilleschei.

2

scheiding in het haar.

Cor din haet n brieje schei oppe kop, umdette zien haor al saeventig jaor tzelfde keimt.

3

grenslijn van akker, wei of erf, zie: gescheid.

schei-gerdine

3788x gezocht

gordijnen, in het midden gescheiden en aan beide kanten vastgezet.

Inne baeste kamer waas t ouverdag wet an dn dustere kngt, wegges die schei-gerdine.