Woord Vertaling
af

1

geoogst.

Dit jaor waore weej de spraone vr, want de kerse zien af.

2

af, buitenspel gezet.

Doow mgs nimmer mejdon dich, want doow bis af!

aafaete - aat aaf - aafgegaete

het leeg schrapen van het bord waarvan je gegeten hebt.

Anneke, doow ms dienen telder baeter aafaete.

aafbentsele

aframmelen.

Din Driek din koos dich det paerd toch mej aafbentsele, werkelik schangd!

aafbeuleriej

uitputting bewerkstelligen, door een zeer grote inspanning te vergen van mens of dier.

Beej din bor ms-te nit kncht of paerd zien, want dao is t ien aafbeuleriej.

aafborre

afbranden.

De graafkngt vanne hoswei din is wid-ewg aafgebord.

aafdeksele

aframmelen, zie: aafbentsele.

aafdon - die aaf - aafgedaon

1

maaien.

Vannammedaag gaon weej de plak haver aafdon, want din is vaerdig.

2

plukken.

Die paere knnen aafgedaon waere, ze zien rip zat.

3

rooien, omhakken.

Ik wil die struk aafdon, want die staon mich biestig inne waeg.

aafdrejje

1

van richting veranderen.

Weej hebben os lillik verraeje; we zien vl te vruuj aafgedrejd.

2

losdraaien, afdraaien.

Os Hajke? Din deut met zien veer jaor niks lever as edere schrof dieje zut dr aafdrejje.

aafdruughnkdook

droogdoek, theedoek.

Aoze Kuub vegt alzelaeve ziene snor af met dn aafdruughnkdook.

aafdunne

overtollige planten wegnemen, zie: dunne 2) en otdunne.

aafgaeve - gaof aaf - aafgegaove (gaaf aaf - aafgegaeve)

1

voor de laatste keer de kaarten uitdelen bij het kaartspel.

2

iemand door de dood verliezen.

Det waas zungd en jaomer det die det klein al nao iene mand wer moosten aafgaeve.

aafgaon - ging aaf - aafgegaon

1

afgaan: na elkaar adressen bezoeken.

Met Cecli giet de famfaar alle kefees af.

2

ontlasting hebben.

As me zlang gelaegen haet met zn zuukt, dan kan me has nit mier aafgaon.

3

op iets of iemand afgaan met goede of kwade bedoelingen.

Toen ziene stier? Din zal op alles aafgaon wat ok mar efkes bewgt!

aafgewenne, zich

afleren, ontwennen.

aafgranke

afbedelen, zie: aafranke.

aafhakke

met de hak de bovenlaag van de grond verwijderen, zie: aafschppe.

aafhffe

1

aftillen.

Hfs doow mich asteblif efkes de kaetel van t fernus af?

2

couperen bij het kaartspel: een aantal kaarten van het stapeltje afnemen, zie: hffe 2)

aafhouwe

afhakken.

Dn haan de kop aafhouwe? Zmar!

aafhre

overhoren.

Weej mooste mekanger de kategies aafhre, en mej kooste we dan wer opperniej beginne met liere.

aafkaere

met de bezem schoonvegen.

De hes de stoep schoen aafgekaerd, megje.

aafkavele, aafkampe

d.m.v. regels bepalen wie het eerste met een spel mag beginnen.

Irs aafkavele, Sjang, det is baeter, want dan strieje we os nit.

aafkeime

afkammen, onbillijk bekritiseren.

Alles wat ik doon, wrt dor oow aafgekeimd; ik kan noet wet good don!

aafkike - kaek aaf - aafgekaeke

1

toekijken en daardoor iets leren, zie: aanliere.

2

rondkijken.

Nao de koffie gingen de mansluuj t veld aafkike.

3

spieken.

Aafkike? Niks drvan, want de wits t, h? Ierlik doort t langst ...

aafkratse

afkrabben.

aafkrige - kraeg aaf - aafgekraege

1

zich bedienen, bijv. aan tafel.

Krig mar good af, want dr is grei zat, zg tant Truuj.

2

afmaken waar men aan begonnen is.

Det moos n beddesprei waere, mar ik gluuf nit det ik t aaf krig. Ik bin ant prakkezeren um dr toch mar n taffelklidje van te make.

aaflaot, aflaot

aflaat. In de r.k. kerk kon men met Allerheiligen, op Allerzielendag, het feest van Portiuncula (2 aug.) en op Rozenkranszondag een volle aflaat verdienen door telkens opnieuw na het bidden van vijf keer het Onze Vader, vijf keer het Weesgegroet en vijf keer het Eer aan de Vader de kerk uit te gaan en weer naar binnen. Dit was voor het heil van de de zielen in het vagevuur.

aaflaote - leet aaf - aafgelaote

af laten vloeien van vloeistoffen.

aaflasse

afgelasten.

Met znne snie zulle ze t voetballe wal aaflasse.

aafmake

afspreken.

As weej det ongerien good vinge, dan is det zoe aafgemakt en daomej ot!

aafmikke

uitmikken, uitkienen.

Zoe aafmikke, moder, det ederien aevevl kriegt!

aafprgele

aframmelen, zie: aafbentsele.

aafpraote - pratde aaf - aafgeprat

een beslissing nemen.

Det haet lang gedoord, mar noow hebbe weej t aafgeprat.

aaframmele

1

afraffelen.

Koos os Pieterke mar aevezgood n versje opzegke, as detten de roezekrns kan aaframmele ...

2

aframmelen, zie: aafbentsele.

aafranke

afbedelen.

Fj toch, Jske, zg grotmoder Angenies, doow ms grotvader nit de gnsen tid n pippermuntje aafranke!

aafreuper

omroeper; persoon die het plaatselijke nieuws van de gemeente in het openbaar afriep. Dit vond in Sevenum plaats op zondagmorgen na de hoogmis, vanaf de trappen van het raadhuis. De omroeper stond dan op de z.g. deksteen, boven op het bordes.

Hes-te t gehuurd? Volges det dn aafreuper meldde, is dr daezigenaovend beej Kuulkes-Maan anne Blakt nen hoep brangdhout te krige. Ik gaon dr in edersgevl haer.

aafripe, afripe

rijp worden, afrijpen.

Din mt nag n paar daag aafripe, mar dan knne we ok anne weit beginne.

aafritse

afristen. Op een bepaalde manier oogsten, met n beweging iets aftrekken van een tak.

Aafritse van mimere det giet t baeste met n rikske.

aafroetse

afglijden.

De kingder lete zich ien vr ien van dn huuberg aafroetse.

aafschre

1

afscheuren.

As de rol line trkkwaam vanne waever, dan waorte dr dor os moder en grotmoder lep van gelike grt aafgeschrd; krek z groet as nuudig was um niej beddelakes van te make.

2

geld of goed geven of verdelen.

Sjang-oeme haoj beej laeve al zovl en z duk aafgeschrd, detter niks mier ouver waas nao zienen doed.

3

trakteren.

aafschjje

aftroggelen, afbedelen, zie: aafranke.

aafschppe

1

met een platte schop de bovenlaag van de grond afsteken en deze steek ondersteboven in de voorgaande voor leggen, alvorens de volgende voor om te spitten. Dit werd vroeger ook wel met de hak gedaan.

2

afromen.

Doow ms mar efkes de melk aafschppen enne roem zlang in t vlutje don.

aafschudde

afgieten.

Efkes wchte met opschppe, vader, want ik mt de petatte nag aafschudde, en ik heb ok mar twie hangd.

aafschme

1

overal naar toe gaan, zie: aafschpe.

2

afschuimen, bijv. bij bouillon koken.

aafschpe

overal naar toe gaan en rondneuzen.

Aozen Teng di schuupden in ziene jngen tid altid alle kermessen af.

aafslbbe

door en langs akkers, weilanden en natuurgebieden lopen.

Karel, Tren en Smidje zien jaegers, die in r laeve hiel wet hebben aafgeslbd same.

aafslffe

1

met n voet n rechte lijn trekken op de grond, bijv. om in rechte rijen te kunnen zaaien of poten.

2

schoeisel en klompen in snel tempo afslijten, door sloffend te lopen.

Watte? Alwer kepot? Dor det aafslffe was doow dus, dao kmt det daor, jao!

aafstraevele, aafstrieje - straej aaf - aafgestraeje

iemands mening bestrijden, betwisten, tegenspreken.

Wasse dao stis te vertelle, mot ik dich aafstrieje, want det is zaeker nit waor.

aaftelle

1

aftellen, bijv. met verstoppertje spelen.

Ien, twie, drj, veer, vif, zes, zaeve, cht, naege, teen; din nit weg is wrt gezen ...

2

de rekening betalen.

Ik kwaam mar s aaftelle, dan is alles nger de veut ot.

aaftile

al schrijdend een bepaalde afstand meten en vaststellen, bijv. op de akker om de mest regelmatig te kunnen verspreiden. Bij het bemesten van een akker wordt om de zeven meter een hoopje mest afgeladen en naderhand met de riek verspreid.

Ienen til is zaeve beej zaeve maeter. Nit langer en nit korter. Det is good aafgetild.

aaftraeje - trooj aaf - aafgetraeje

1

al schrijdend een afstand meten in huis, in de hof en op de akker.

Ienen trae is z ongevier ne maeter. Ik heb di schop s aafgetraeje en din is zwet viefteen maeter lnk en zaeve maeter deep.

2

met voetstappen een afstand bemeten bij een spel, bijv. meshakken of hinkelen. Twee jongens of meisjes zetten om de beurt de voeten aansluitend voor elkaar tot aan een streep; wie de laatste voet nog dwars vr de streep kan zetten heeft gewonnen en mag beginnen.

aaftrekke - trok aaf - aafgetrokke

afdrukken, fotograferen en afdrukken.

Meriejke mgde met moder nao de stads-fotograaf um n schoen foto te laoten trekke, en di minges zg taege Meriejke: Pas aste stilstis en lchs, dan trek ik af!

aafvalle - veel aaf - aafgevalle

afzakken.

Me kan zegke wat me wlt ouver mienen bok, mar wiej mich de litse losschaote, doew veel mich toch nag aeve-zgood de bks af.

aafvatte - veet aaf - aafgevat

zich bedienen.

Tante Grada hfde nimmer te zegke teggen de feziet: vat mar af, want det haoje ze al gedaon.

aafvore

het paard voor de laatste keer voeren. Dit gebeurde meestal later op de avond.

Jos, as doow de Lange gis aafvore, dan doot m mar die moetse van t broed drbeej.

aafvraete - vrit aaf - vraat aaf - aafgevraete

het voer van n ander dier verorberen.

Die maer, dt is n trin; die zal din angeren altid aafvraete!

aafwerk

afwerking.

Wat tummerwerk betraof, dan zrgde di Sjang en zien jnges vr good aafwerk.

aafwinne - wn aaf - aafgewnne

1

de eerste zijn bij een bepaalde gelegenheid, bijv. met Nieuwjaar wensen.

Sefke van mme Grad din haet os alwer Niejjaor aafgewnne beej grotvader en grotmoder.

2

winnen met knikkeren.

Din dieke moep heb ik dich lekker aafgewnne.

aafzette - zat aaf - aafgezatte

1

afzoeken.

Ik heb de gnse stad aafgezatte, irdet ik vng wat ik zocht en doew waas t nag nit wat ik mende.

2

afruimen.

Zet dich de taffel mar af, Miejke, dan begin ik vas met schttele was-se.

3

een afscheiding plaatsen.

Wits-se wat ik doon? Met finen draod de gnsen haof aafzette taegen die verrekde knin!

aafzinke - znk aaf - aafgeznke

afkalven; het instorten van slootkanten, beek- en rivieroevers.

aafzoebele

1

aan iets sabbelen, aflikken.

Moder, kom gauw, Hermenke is de gnsen tid os Wieske ziene skkerstaaf ant aafzoebele en det wilt det gaar nit.

2

kussen.

Din Toen di stng dich oppen Hakkerspad zn schoen vrommes aaf te zoebele, det weej aal sjeloers waore!

aal

1

elke, iedere.

In die jaore doew waort dr aal merges, s nammedags en s aoves thos gebaeje.

2

allemaal.

Weej zien aal in tzelfde jaor t hos otgegaon, en det haet os moder lied gedaon.

aaljaores, aalsjaors

ieder jaar.

Weej ginge aaljaores met de percessie n Tindere en dan waas ne schoenen dag verschaerd.

aalvres

alvorens, voordat.

Aalvres we anne groete poets beginne, waere de ks enne laje otgeruumd en opgeruumd.

aan

1

gekleed.

Wat bis-te fijn aan, megje.

2

aan de beurt.

Efkes wchte, doow bis dr nag nit aan.

3

doodmoe.

We hebben hl mtte paeze, darrum zien we noow ok aan!

4

op een kier.

De dr stng aan, weej kooste zoe daorloepe.

aanaete, zich

vaak en overdadig eten.

Met de kermesdaag knnen die uums zich toch altid aanaete, schrikkelik!

aanbiere

een vrouwelijk varken voor de eerste keer door een beer laten dekken.

De kns thos-blive jng; vader giet daeze kier zelf met t verke nao de stierestl vr t aanbiere.

aanbouwe

1

de aarde al ploegende omhoog werken.

Ozze Jan di mt vannammedaag mar s irs de petatte gaon aanbouwe, want det wrt tid.

2

een begin maken met ploegen.

aanbrangde

1

zwanger raken voor het huwelijk.

Die van dn angere kngt die mtte mar niks zegke ouver aanbrangde, want dan rkt t dao biestig

2

aanbranden.

Ik t aete laoten aanbrangde? Hoeg-ot zien mich de petatte ne kier druuggekokt.

aandoedele

1

rustig, in zichzelf gekeerd bezig zijn, zie: aanknmmele.

2

zichzelf of iemand anders kleden met van alles dat niet bij elkaar hoort, zie: aanfddele.

aandon - die aan - aangedaon

1

alvast vooruit gaan.

Blieft geej nag heej, dan doon weej vas aan, want t is merge wer vruuj dag.

2

begaan.

Laot m mar aandoon, megje, mooj dr dich mar nit mej.

3

aanlopen, aangaan.

Ik zal op dn trkwaeg efkes beej oemen Antoen aan doon.

aandon, zich

aankleden.

Gank doow dich mar gauw aandon, dan knne we gaon.

aandrage - droog aan - aangedrage

1

een idee aangeven, iets aan de hand doen.

Aoze Jaer det is dn ienigste din mej met wet gds kmt aandrage.

2

verklikken.

Emes haet os aangedrage, angers kooste ze det nit wiete!

aandrive - draef aan - aangedraeve

1

overdrijven.

As die gezeusters wet vertelle, dan waar dich mar, want die mtten alzelaeve de zaak aandrive.

2

aandrijven, aansporen.

Det paerd wat we destieds hejje, det moos me gedurrig aandrive.

aandruuge - drugde aan - aangedrugd

droog worden.

Bezwiges die buuj vannemerge, is de wes toch arig ant aandruuge.

aanfddele

slordig kleden.

Wat hes-se dich toch wer aangefddeld; det paest toch nit beejien?

aangaon - ging aan - aangegaon

1

Ondernemen. Als men aan iets moeilijks of ingrijpends begint, zegt men:

Det is n hiel aangaon.

2

aanwippen, bijv. op weg naar school bij andere kinderen aangaan en dan samen naar school lopen.

Wiej weej vrujer n de schoel ginge, waas t altid tzelfde: irst aangaon beej de naobere en dan same wiejer loepe.

3

een aanvang nemen, beginnen.

Renne! De schoel giet aan, want ik huur de bel!

4

laten gevallen.

As ik dao noow nag an trkdenk, dan koos ik mich wal vr miene kop houwe, det ik mich det heb laoten aangaon.

5

in eigendom hebben.

Wie zuj det stuk grngd aangaon, Graad?

6

uitlopen op, komen tot ...

Nag efkes en t waas op vchten aangegaon.

7

een begin maken, iets nemen.

Dao mgs doow nag nit aangaon an di flaai. Wchte wies strakkes!

aangewenne, zich

aanwennen.

Sraar giet nao de medag altid efkes rste, det haet-e zich sunk jaore aangewend.

aangewnte

gewoonte, zie: angewngt.

aanhisse

een hond ophitsen, zie: hisse.

aankaarte - kartde aan - aangekart

bij het kaartspel een kaart uitspelen, zodat de ander kan overnemen: iemand in de kaart spelen.

Doow hejs mich met klievere mtten aankaarte, dan hejje we zaeker kepot gespld.

aankaome - kwaam aan - aangekaome

1

wortel schieten, zie: aanslaon 1)

2

in gewicht toenemen.

3

bederven.

Tonia, mar good deste an die waors hes geraoke, want ze is an t aan-kaome.

4

arriveren.

Aoze Piet oet Indi kan al in n paar daag aankaomen in Rotterdam. Met ne groeten boet, jao.

aankloete - klotde aan - aangeklt

aanrommelen.

Wat din Dris deut, det is zmar wet aankloete. Dao kmt nag stiks gin klaorigheid um t hos.

aanknmmele

aanprutsen, rustig zijn gang gaan.

As Sef taege mich zaet: laot mich vannammedaag mar wet aanknmmele, dan wiet ik det ik m ziene gnk mt laote gaon.

aankrige - kraeg aan - aangekraege

1

aan het groeien krijgen, zie: aankaome 1)

2

krijgen.

Die gebreurs? Die zullen dr hengdig nag n perss aankrige, asse zoe daorgaon.

3

starten, aan het lopen krijgen van een motor of machine.

aankrite

met krijt aanstrepen.

Edere kier as ik te lat kwaam, die de meister det aankriten op dn chterkngt van t bord.

aanlegke - lg aan - aangelgd

1

bereid zijn te betalen.

Wievl wils-te aanlegke vr n niej paerd, Wiel?

2

aanleggen: zich met iemand inlaten.

Dao mt os Lies mar nit mej aanlegke, met det.

3

aanleggen: een wapen richten.

Di Sjang di lg aan, heej schaot en heej schaot m beej dn irste scht kepot!

aanliere

aanleren.

Ties-oeme haet Jan t schoestere good aangelierd.

aanloepe - leep aan - aangeloepe

1

lopend op weg gaan.

Lpt geej mar vas aan, weej kaome zoe.

2

aanlopen: gezelschap, onderdak en/of voedsel zoeken. Dit wordt meestal gezegd van een hond of kat.

Aozen Hertha? Mich dunkt det det wal zn teen jaoren haer is, det din is kaomen aanloepe.

aanmake

laten verliezen bij een spel.

Ik heb m dr twie gulden n gemakt met huuge.

aanmejje

een begin maken met maaien. Een brede strook langs de kant werd handmatig gemaaid met pik en zicht, zodat de maaimachine plaats had om te beginnen.

aanmodde

aanmodderen.

Dao zaoten die kingder snger moder en mooste mar aanmodde ...

aanpaote - potde aan - aangepot

1

aansmeren.

Wat hes-te dich noow toch wer vr ne rommel laoten aanpaote?

2

poten; iets laten groeien.

aanplare

voortploeteren.

Weej laoten de kingder noet mar aanplare; instae te praeke, werkt helpen en vrdon vl baeter.

aanplekke

1

koppelen.

Pas op jng, want ze willen dich det megje aanplekke.

2

kennisgeven d.m.v. aanplakken, opplakken.

Det stiet aangeplekt in t ksje van t raodhos.

aanpngele

aankleden.

Doow ms dich nit z diek aanpngele, Nelke, want zoe kriegs-se t wid te werm.

aanprizzentere

aanbieden.

En wrum zgs-te nit deste hulp nuudig hajs; ik heb t dich duk zat aangeprizzenteerd.

aanrenge

de ranken (reng) en de plant van o.a. stokbonen langs het touw omhoogleiden.

aanrek

aanrecht, zie: anerek.

aanrekommandere

aanbevelen.

Preuf daezen borrel mar s; din kan ik oow aanrekommandere.

aanschrive - schraef aan - aangeschraeve

1

in de winkel niet contant betalen, maar laten aan- of opschrijven. Als kinderen de boodschappen deden, zeiden de ouders:

Laot t mar aanschrive. Weej telle wal af as de kriemer kmt of as we de kiengdertoeslaag hebbe.

2

het noteren van een bijzondere gebeurtenis.

Znne schoene zaomer wie weej dit jaor hebbe gehad, din kns-te dich aanschrive.

aanslaon - sloog aan - aangeslage

1

wortel schieten.

Dor t gelpe waer vanne laesten tid zien de msplanten aal aangeslage.

2

beginnen te huilen.

Maar, miene leve, wat sliet det klngke gauw aan. Is t zn schoow dirke?

aansmaere

opsmeren.

Ocherm, Moeke zal dr wet zalf aansmaere, dan is t zoe baeter.

aanspanne - speen aan - aangespanne

1

een jong paard leren om in het tuig voor de kar te lopen.

Vannammedaag gaon weej aoze voes aanspanne.

2

aan de inhoud van een nieuwe pot, fles o.i.d. beginnen.

De fles is laeg; we zullen n niej aan mtte spanne.

aanspender

1

een jong paard dat voor het eerst wordt aangespannen om te leren lopen in het tuig.

Met nen aanspender mt me geduld oefene.

2

beginneling, leerling in een vak.

aanspraekelik

1

vriendelijk, zie: gespraekelik.

2

aansprekelijk, aansprakelijk; aan te spreken.

aanspraok

1

toespraak.

Dn brger haet ne schoenen aanspraok gehaoje.

2

aanspraak, zie: aantaal.

aanstaeke - stikt aan - aangestaoke

1

aan- of opsteken van een sigaar of sigaret. Als men deze presenteerde zei men: Staek mar aan of Stiks-te aan? Rond 1900 sprak men aan niet helemaal uit, maar zei men: aa-staeke.

2

besmetten.

Aoze Pier is hl verkeld en de zuts zen, det din os allemaol aanstikt.

3

aantasten, beginnen te rotten.

De appele die noow al valle, die zien aal aangestaoke.

aanstarte

aanstaarten: meerdere paarden met de kop aan de staart van het voorgaande dier vastmaken zodat ze een rij vormen.

As in vrujer jaore mingesen r hiel wid ewg gekaochde paerd oppe stassie gingen hale, dan waorten die aangestart. Zoe lepe ze dan in n ri-j op hos aan.

aanstiere

een jonge koe voor de eerste keer naar de stier brengen om gedekt te laten worden.

Um zn jng koew te laoten aanstiere, ms-te wet inne erm hebbe, jng! Laot aoze Sjaak dr mar mej nao de stierestl gaon.

aanstoete - steet aan - aangestoete

1

aanstoten: raam, deur of poort een zetje geven zodat deze op een kier blijft staan.

2

iemand een duwtje geven.

As Maan mich te hl snurkt, dan stoet ik m aan en zek detten op ziene ziej mt gaon ligke.

3

proosten.

Laot os aanstoeten op t Goude Par.

4

aanduwen.

Stoet mich s aan, want ik wil nag wid hoeger schmmelen as zoe.

aanstoete, zich - steet zich aan - haet zich aangestoete

struikelen.

Sraar steet zich aan; heej is toen hl gevallen en haet zich biestig wie gedaon.

aantaal

aanspraak, iemand om mee te praten.

Jaomer, det din Duur al zovl jaoren op zien eige blieft; din haet noet gin aantaal.

aantelle

1

in verwachting raken.

De vrouw is wer aangeteld; as God blift, dan krige weej ozze zaevende midden inne zaomer.

2

sparen met goed gevolg.

Weej spare met allemn zilverpeper vr de erme kiend-jes in de missie, en det telt aan.

aantddele

1

aanrommelen, bezig zijn met onbelangrijke dingen.

Laot m mar aantddele, dan is t dr good aan.

2

slordig kleden, zie: aanfddele.

aantouwe

1

een paard het tuig aan doen.

2

zich kleden met buitenissige kledij.

Maar, maar toch! Wie det zich kan aantouwe, det glufs-te nit!

aantraeje - traoj aan - aangetraeje

1

het met de voeten aantreden of pletten van omgespitte, geharkte en ingezaaide aarde.

2

schrijden, lopend naderen.

Kik, dao kaomen umken en tnt aangetraeje!

3

aantreden, aanwezig zijn.

Aoze va det waas ne strenge minges: edere mergen um zaeven ore mooste weej aantraeje!

aantrekke, zich - trok zich aan - haet zich aangetrokke

zich aankleden.

Asse inne kup bis gewst en de kns dich schoen grei aantrekke, dan vuls-te dich wer wie niej.

aanvl

bezoek.

Met die kermesdaag hebbe weej hiel wet aanvl gehad en ok nag boten die, die genud waore.

aanvare - voor aan - aangevare

1

wegrijden.

Graad en Tren, zet den auto mar vas aan want alles is gelaje; geej knt beejtids aanvare.

2

aarde vast aanrijden d.m.v. een voertuig.

Dao, woe os vader altid veurt met paerd en wage, dao is de grngd vs aangevare.

aanvat

1

begin.

Dn aanvat is duk t zwarst.

2

voorraad.

Dn inmak enne slcht zien chter de ruk; noow hebbe we wer ne schoenen aanvat vr de wingter.

aanvatte - veet aan - aangevat

1

optillen, dragen.

Kns doow die mangd efkes mej aanvatte?

2

geschenk of beloning aannemen.

Lieneke, vat mar grs aan megje, want det hes-te verdind.

3

aanpakken, onder handen nemen.

Die aoj hennekuu mtte we ok s aanvatte, angers velt ze irsdags inien.

aanvenger

zie: aanspender 1) en 2)

aanvraete - vraat aan - aangevraete

aanvreten.

As die roepse mich ok t ms aangevraeten hebbe, dan kaome ze dr nit laeventig vanaf.

aanwaetere

door begieten met water of door een regenbui de losgewoelde aarde verdichten, bijv. na het planten.

Jng plnte mtte nao t paoten aangewaeterd waere.

aanwappere

aankuieren.

Weej haojen al lang staon wchten oppen Britsewaeg, wiej die vanne Vaors dao engselings kwaomen aangewappere.

aanwerk

begin.

Wiej os Marietje immaol n aanwerk hej met zien breilepke en t nimmer schrawde, ging t vort wie gesmaerd.

aanwerme

geleidelijk op temperatuur brengen.

Zet de melk mar op t fernus, megje, dan kan ze vas aanwerme.

aanzen (zelfst.nw.)

1

uiterlijk, gezicht.

Det vrommes ken ik allienig van aanzen, mar wiejer ok nit.

2

aanblik.

Noow t hos is opgeverfd, haet t al n hiel anger aanzen.

3

aanzien, achting.

Det is van vrujer ot al n femilie van aanzen.

aanzen - zag aan - aangezen

afwachten.

Daobote zut t zich wal schoen aan, mar laote we t waer mar s irs efkes aanzen.

aanzegges

aanzegging, oproep van hogerhand.

Ik heb aanzegges gekraege det ik vr mt kaome, mar ik zuj nit wiete woevr ...

aanzette - zat aan - aangezat

het vrucht zetten van bomen, struiken en planten.

De nt zien al good an t aanzette. Det wrt wal wet, dit jaor.

ch-daag

een week (eigenlijk acht dagen), zie: -daag

chter, tter

achter.

Dor aal din inmak bin ik wid chter met t werk in hos; ik zal mich s wet spoje!

chteraf, tteraf

1

achteraf, zie: chternao 1)

2

afgelegen.

Wet chteraf en dan taegen de bs aan, krek wie di Snelle-Grad, dao is t pas schoen woene.

chterbks

achterste deel van het paardentuig.

De chterbks van dn Bels mt nao dn haammaeker, want t stiksel is al n wiel ant losgaon.

chtere

1

het toilet, dat zich destijds meestal buiten, op de stal of in de schuur bevond.

Nao dn aet dan mt os vader leechtig efkes nao chtere.

2

stal, schuur of werkplaats, achter het woongedeelte.

Vr dn irste koffie gaon ik nao chtere en de vrouw giet de henne voren en rapt de eier.

chterhngd, tterhnk

1

achterhand, het achtergestel van een paard.

2

bij het kaartspel achteraan zitten, rechts naast degene die de kaarten heeft gedeeld; het laatste aan de beurt komen.

Asse oppe chterhngd zits, zits-se good.

chterien, tterien

1

onmiddellijk, zie: stikkes.

2

achter elkaar.

As de schoel aanging, dan moosten de kingder persis chterien inne rij gaon staon oppe splplats. Pas as ederien stil was, mgde klas vr klas n binne.

chternaef, tternaef - achternaeve, tternaeve

achterneef (klemtoon op chter).

As die mansluuj naeve zien van aos vader, dan zien r jnges chternaeve van mich.

chternaeve, tternaeve (bijw.)

achterlangs, aan de achterkant.

Beej os chternaeve, dao laog destids de groeten bngerd van Sjang-oeme.

chternao, tternao

1

naderhand, achteraf.

Van die wrd mt di minges chternao toch schrikkelik spit hebbe gehad, zuj me denke ...

2

achterna.

In di paerenbngerd zaoten die twie zich chternao, en ne lol det ze hejje!

chterste Haes

het tweede deel van De Hees, aansluitend aan de Vrste Haes, tot aan de Kronenbergse kerk, met huisnummeraanduiding F.

chterste Staeg

het tweede deel van de Steeg, vanaf de Helenaveenseweg richting Kleefsedijk, met huisnummeraanduiding D.

chterstevre, tterstevre

achterstevoren, zie: chterstevre.

chterwaeg, chterwaeges

onmiddellijk, zie: stikkes 1)

chterwaege

achterwege, nagelaten, niet gedaan.

Laot det chterwaege, jng, as ik dich ne raod moog gaeve.

-daag

letterlijk: acht dagen; een week.

Mergen -daag is t Passe.

addem

verstand, kennis.

Zwet ms-te mich nit vraoge, want dao heb ik gin addem af.

adshaer, adsher

oudsher, zie: awdshaer.

adste

oudste, zie: awdste.

aegerst, aengerst

1

ekster.

An die aegerste dao kan me as irste zen det t lngte wrt.

2

iemand (een meisje of vrouw) die gek is op sieraden en alles wat blinkt.

Os To det is krek n aegerst met al zien goud!

aegers-oeg, aengers-oeg, aegersten-oeg, aengersten-oeg

eksteroog.

As die aegerste zovl ngemaak hebbe van r oege, wie ik van men aegersten-oeg, dan zien t erm bieste.

aegerstenbocht, aengerstenbocht

eksternest.

As din aegerstenbocht t mar helt, dao in din hoegen toep, want t wejt biestig!

aek

azijn.

Doow brengs mich de gewoenen aek mar mej, want ik wil ginnen angere vr beej de kumkummerkes.

aekgezecht, n

zuurpruim.

De zuts zn aekgezecht inne femilie hebbe!

aektes

hagedis.

Asse n aektes van vre grieps, hes-se ze. Grieps-se ze van chtere, dan hes-se wal de start, mar nit de aektes!

ael

1

evengoed.

Blieft geej mar thos as ge wlt; ik gaon dr ael n toe.

2

toch.

Ok al haet-e mej wet otgevraete, t blieft ael ne schoene kael.

aerd

aarde, grond.

Agnes steet zich aan en dao laag t, lank-ewg vr de aerd.

aerde

aarden: van aarde gemaakt, gevormd en tot steen gebakken.

Weej doon t potvet mar wer in di kleinen aerde pot, krek wie anger jaore.

aetes

eten, etenswaar.

aetesgrei

eten en benodigdheden daarvoor, zie: aetwaarderiej.

aeteskaetel

kookpot waarin het eten werd bereid en die tijdens drukke werkzaamheden met inhoud en al naar de werkers in het veld werd gebracht.

En det geej din aeteskaetel daeze kier nit lat valle, vrdet ge dao ziet!

aetesmietje

etensketeltje met deksel en hengsel, zie: barmiet.

aetestid

etenstijd, twaalf uur in de middag.

Gank doow die mansluuj s efkes zegken det t aetestid is.

aetwaarderiej, aeteswaar

eten en benodigdheden daarvoor.

In dn gsttid hebbe weej hiel wet aetwaarderiej nuudig met al det werkvolk drbeej; det glufs-te zaeker wal!

aeve (zelfst.nw.)

wilde haver.

Jaor widder jaor stng heej dn aeve naeve de paej en noow zuus-te m noet nimmer.

aeve (bijv.nw. of bijw.)

even, hetzelfde, dezelfden.

Det Annemeriejke en Ketrin det waore krek de aeve: aeve van gezecht en van alles, en weej vergaoten os dan ok duk.

aevel

evengoed, toch; zie: ael.

aevevl

1

om het even.

Doot mar wie geej t wlt, va. t Is meej aevevl.

2

evenveel.

Nit sanikke dich; geej hebt allebei aevevl gehad!

aeve-zgood

evengoed.

En as geej t angers wilt don, t is mich aeve-zgood.

aeve-zwal

evenzogoed.

Wie wienig tid det ze ok haoje, weej waorten aeve-zwal geholpe.

aeve-zzier

evenzeer.

Al haoje weej m in gin jaore mier gezen of gespraoke: t diej os aeve-zzier pin um tiengd te krige detten doed was.

aezel

1

ezel.

2

bijnaam voor Sevenummers.

Megje, ik zek dich: ne Zaerumsen aezel din stut zich gin twie kiere de kop!

3

schraag.

As me kltskes wilt zage, haet me ok nen aezel nuudig.

aezele

hard werken.

Masses-merante, det waas aezele dao krek vr die schoor, mar we hebben t huu binne en druug!

aezelsoere

1

ezelsoren. Iemand met ezelsoren wil niet meteen luisteren.

Nuurke, hes dich verdaorie-naggen-toe aezelsoere?

2

ezelsoren (plantensoort Stachys byzantina). Ook de bladeren van o.a. smalbladige weegbree en smeerwortel worden ezelsoren genoemd.

afseit

off side: buitenspel bij voetbal.

Die gool telt nit man, det waas afseit!

Agnes

meisjesnaam, afgeleid van Agnetha.

aksie

ruzie.

Vrujer zgten de jnges: ik heb aksie gemakt, of: ik heb aksie gekraege. En as dr zich n par ant houwe waore, dan stng de rest dr rngdumhaer te rope: aksie! aksie! aksie!

l

1

elke, iedere, zie: aal 1)

2

allemaal, zie: aal 2)

aling, alik

heel, ongeschonden.

Det Mariabildje det schaot mich oette hangd, zoe oppe steine flor en de glufs t nit, mar t waas nag aling! Det is toch n reechtig wngder, war?

ljaores, ljaors

ieder jaar, zie: aaljaores.

all-hop

vooruit! Bevel aan het paard om voort te gaan.

allemn

iedereen.

Vrujer rkde zwet allemn. Des te zegkes: de mansluuj en n botemodels vrommes.

allerleis

1

allerlei.

Heej hebbe ze nit vl soeks, mar dao gns in Zaerum beej dn haammaeker, dao hebbe ze allerleis grei.

2

n heel aangaan, niet niks. n heel aangaan, niet niks.

Des allerleis, Metieske, was doow dao in Niej Zielnk gis beginne. Jng, jng, kik ot!

allewiel, allewiels

sinds enige tijd, tegenwoordig.

Maar, vader, des allewiels toch gns angers as vrujer.

allienig

alleen.

Bis-te nit schoow, Han, aste s aoves allienig dor dn dustere n de Vaors ms?

almgater

galmgaten.

Vanot die almgater kan me biestig wid kike. Van dao-ot kan me de Piel nag zeen brangde!

lsjaores, lsjaors

ieder jaar, zie: aaljaores, aaljaors.

lt

altijd, zie: alzelaeve 1)

altaorewerk

precisiewerk, monnikenwerk.

As me toch zag wie det Meriejke znnen toer oetien halde en al die klein dingskes wer inien zat nao t wasse, t stive en t strike ... Det waas toch reechtig altaorewerk!

alterazie

schrik.

Os Mineke det leet van alterazie de kaoj schttel oet de hangd schete, wiej t zich vertrooj oppe keldertrap, en weej zaote dr anne taffel op te wchte ...

alvres, alvrres

alvorens, voordat, zie: aalvres.

alzelaeve

1

altijd.

As weej beejien zien, kan emes zegke watte wlt, mar dn uum wit t alzelaeve baeter!

2

heel zeker.

Ik gluuf alzelaeve dette mich destids betoept haet.

ambras

drukte, gedoe.

Wat toch nen ambras um niks; wie krigen die kiengder det kier widder kier vaerdig?

ammaol

allemaal.

Is allemn heej? Jao Sjaak, ze zien dr ammaol.

ammenazie

drukte om niets, overdreven gedoe, zie: ambras.

ammezuur

wijze waarop men een blaasinstrument aan de mond zet en lucht inademt en uitblaast.

As weej mtte sple, dan zrg ik det ik gjjen ammezuur heb, zg Girke altid.

ant

aan het (samentrekking), beginnen met.

Wiej t ant hmmele ging, ging t kiendje van alterazie ant schrawwe.

anerk

aanrecht.

Fientje, zet doow de taffel mar vas af enne schttelen op dn anerk.

Angenies

oude meisjesnaam, afgeleid van Agnetha; later veranderd in Agnes.

anger

1

ander, niet hetzelfde.

Dich hes gelik, det is n anger megjen as det ik mende.

2

andere, vreemde.

Op n anger plats smakt de btteram altid baeterder.

3

volgende.

Noow beej oow, jao, mar de anger waek is t heej beej os kermes.

angerdaag

een dezer dagen, binnenkort.

Angerdaag kaom ik nag s kike wie t met dich giet.

angers

anders.

Die twie zien noow immaol angers as angere, mar ze doon gin vleeg kwaod en det mt me mar naeme.

angersum

andersom.

Drej det Heilig Hartbild mar angersum, dan velt t leecht dr baeter op.

ang-gewngt, angewnte

aangeleerde gewoonte.

Pieterke peest iewig en altid taegen de grotsten boem; des toch n arige ang-gewngt, war?

an-ien-aan

1

aan een stuk door.

Wits-te det nag? t Blaef an-ien-aan ant raegene en alles op t veld verzaop.

2

achter of naast elkaar.

De weie van Pieter en Graad laogen an-ien-aan.

Anna, An

veel voorkomende meisjesnaam, ook soms afgeleid van Joanna.

Annatrits (Sint)

Anna te Drien: heiligenbeeld, voorstellende de heilige Anna, moeder van Maria, met Maria en haar kind Jesus.

anne

samentrekking: aan de.

Anne pmp oppe merret dao stngen de mingese nag langen tid nao te praote.

Annemie, Annemerie

meisjesnaam, afgeleid van Anna Maria.

Antoen

jongensnaam, afgeleid van Antonius.

aojejaorsaovend, aojjaorsaovend

oudejaarsavond, oudjaarsavond, zie: awdjaorsaovend.

aojejaorsdag, aojjaorsdag

oudejaarsdag, oudjaarsdag, zie: awdjaorsdag.

Aoje Piel, dn

Helenaveen, de oude Peel.

aojer (zelfst.nw.)

leeftijd:

Is Sjang van Hannes-oeme van dienen don, mens-se? Din is walzaeker van mienen aojer en nit van dn diene!

aojer (bijv.nw.)

ouder, zie wd.

aojerdm

ouderdom.

Scham dich mar nit, Niske, det deut dn aojerdm.

aojwivertaal

oudewijvenpraat, kletspraat.

Anna, zwig stil! Des aojwivertaal dieste dao otslis.

aoliebiesje

lieveheersbeestje.

As kingd telden ik altid de zwarte puntjes van t aoliebiesje, want as t dr zaeven hej, dan brch t geluk!

aoliebusse

papavers.

Trek die aoliebusse nit te vruuj ot, megje, zdet ze zich knne zejje vr t kaomend jaor.

aoliekruus

het kruis dat in een begrafenisstoet gedragen wordt, vr de lijkbaar uit.

aoliemaot

ruim afgemeten, overvol.

Wat din verkupt, des altid aoliemaot.

aom

adem.

Weej hejje z drie gefietst, det aos Door has ginnen aom mier hej.

aop, aope

open.

Verdaorie, de dr stiet widwagen aop! Ginne gewngder det t trekt.

aopen-ot

1

vanzelfsprekend, duidelijk.

Det is t werk van die kwaojnge, des aopen-ot!

2

openhartig, eerlijk.

Wrum zes-se nit aopen-ot, wat dich doewt?

aor - aore - rke

1

aar, korenaar.

Zn aore, det beloft toch wet daeze zaomer.

2

ader.

Aoze Sjang zien vrouw die haet n ntstaoken aor an t bien.

r, re, ren (bezittelijk voornaamwoord)

1

van haar.

Ik zeen t al anne vaere: det is tante An ren hood.

2

van hun.

Det is ren hngd; din haet ien wit en ien zwart oer.

r (persoonlijk voornaamwoord)

1

haar.

Tante Hanneke? Nie, ik heb r nag nit gezen.

2

hun.

r elderlik hos? Dn adste jng haet det van r ouvergenaome.

3

hen.

Ik heb r duk zat gewaarschouwd, mar ze hure mich nit aan.

r, t / de

het hare, het hunne. (bezittelijk voornaamwoord, zelfstandig gebruikt)

aos, aoze, aozen (bezittelijk voornaamwoord)

ons, onze.

Aos elderlik hos? Det is dr nimmer! Weg! Krek wie aozen bngerd!

aos, t / de

het onze, de onze.

Heej is t gescheid: dit is t aos en det is t r!

aos

aas.

Aos um mej te visse is gns wet angers as aos um inne jcht mej te lokke. Met visse pekt me zekdempele-eier, maaie, wrm en horre of zelfgemakt deg. Mar met jage, op ne marder of op de vos, dan lekt me n kepotte hen naer of wet verkeslaever.

aoster

rozenkrans, paternoster, zie: naoster.

aover

over, zie: ouver.

aoveraal-ns

dan hier en dan daar, zie: ouveraal-ns.

vere

overhouden.

Ik woos wal det we wet zujjen vere, mar schns det dr biestig good gegaeten is, hebbe we mier geverd dan gedcht was.

aoverengd

overeind, zie: ouverengd.

aoverhaer, aoverhen

overheen, zie: ouverhaer.

aoverien

overeen, zie: ouverien.

aoverkngt (de klemtoon op kngt)

op de zijkant, zie: ouverkngt 3)

aoverknk

overkant, zie: ouverkngt 1) en 2)

aoverluje

het luiden van de grote klok voor een overledene, zie: ouverluje.

aoverprtig

overbodig, zie: ouverprtig.

aoverschete

overschieten, zie: ouverschete.

aovertomeld

overspannen, overwerkt, zie: ouvertomeld.

aoverwile

over of na enige tijd, zie: ouverwile.

aoverwingdig

uit de wind, zie: ouverwingdig.

aovesraegen

regenbui die in de namiddag begint en meestal tot in de avond duurt.

Zoe wie t zich noow aanzut, wrt det nen aovesraegen.

aozel

1

kou.

Vrujer lepen alle kingder - ok wingterdag - tevoot n de schoel, mej wal kielemaeters wid, en die hebbe wet aozel gelaeje, gluuf det mar!

2

miserie.

Denk mar an dn aorlog en an t bukske van toen: Srum in dn aozel.

3

ziekte, zorgelijke toestand.

aozelchtig, aozelttig, aozelig

1

koud, winderig en regenachtig.

2

armoedig, miserabel, zie: ermojig.

3

niet lekker, niet gezond.

Det dingske is z aozelchtig vendaag, det haet minstes wet nger de laeje.

zelke, n

mens, dier of plant, achtergebleven in groei en ontwikkeling.

Det jngste miske det waas al klein, en t is altid zn zelke geblaeve.

apentjes

apenootjes, pindas.

Vr jaoren trk leep dr met t gstfist altied ne kleine minges ouver t terrein - an dn binnekngt vannen draod - met n keesje an ne reem um ziene nek: Pienda-Wullem! In det keesje laoge zekskes apentjes, dieje dao verkaocht. Dor t jaor, dan mgde weej hiel aaf en toe sndigs apentjes koepe beej Klskes-Hanneke op t Mleveld.

appele - eppelkes

appels.

Die otgesorteerde eppelkes die zien vr de kiendjes en de anger appele vr de groete mingese en t compte.

appelekook - appelekeuk - appelekukske

appelpannekoek.

appelems, appeleknj, appelepruts

appelmoes, meestal gemaakt van eigen appels van mindere kwaliteit, bijv. valappels.

appelesin, appelsin

sinaasappel.

Beej Spee dao raok t altid lekker nao appelesine en op t engd vanne waek nao verse vis en hiering!

apprnzie

aanstalten.

Weej makde krek apprnzie um anne taffel te gaon, wiej Sjeng kwaam zegke det de bisten oet de wei waore.

arig

1

eigenaardig, raar.

Det is nen arige kael dn; me wit noet wie me t met m haet.

2

onwel.

Wat waas t dao werm inne zaal; ik waort dr arig van.

3

behoorlijk.

Din haet arig wet geld verdind met nevven de dr gaon.

arring

1

ergernis.

Maar minges, wat hebbe weej dao n arring van gehad.

2

miserie.

Die hebbe wet arring gekend in r laeve, schrikkelik.

As

jongensnaam, afgeleid van Andreas.

as(t) - s, s

aas, de hoogste kaart van het kaartspel.

Ienen as? Met drej s inne hngd kns-te grs huuge.

asgnzig

aswoensdag, zie: assele-gnzig.

asse

as van kachel, sigaar of pijp.

Grotvader, gjt geej mich efkes de asse oppen assenhoep?

assekruuske

askruisje.

Aaljaors gaon weej os op assele-gnzig inne kerk t assekruuske hale.

asselaaj, assenbak

aslade.

assele-gnzig, asselse-gnzig

aswoensdag.

Op assele-gnzig begint de vste en vrujer ging t dich dan smal wies Passe.

assenbak - assebek - assebekske

asbak.

Maak dn assenbak mar gauw laeg; dalik stinken de gerdine dr nag nao.

assenhoep

ashoop; meestal een vaste plek op het erf, waar regelmatig de as gedeponeerd werd.

assewag - assewaeg - assewegske

sintelweg: een met as en sintels verharde weg of pad.

asse

samentrekking: als je of als hij. (as-se of as-e)

aste

samentrekking: als je (as-te).

Aste dalik oppe zlder bis, dan breng mich efkes de mangd mej die dao innen hook stiet, jao?

aswant

1

ingeval dat, wanneer.

Ik haal de wes vas vanne bleik; aswant t zuj gaon raegene zien we wiejer van hos.

2

alsof.

Jao, megje, din deut krek aswante gelierd haet, mar an ziene praot te hure ...

tterwaeg, tterwaeges (chterwaeg)

onmiddellijk, zie: stikkes 1)

augeustus

augustus.

As t hoegzaomer was, in augeustus, dan haoje we groete veknsie en dan ginge we vlegers maken en oplaote oppe stoppele. Man, wat waas det schoen. Wiesdet t schenketouw dich ne kier flink dor de vingers snaej of det dien nakse enkels bloojde dor die haarde stoppele.

aventazie, aventaas

1

voordeel.

Gradje haet gerfd en die aventazie gunde weej m gaer.

2

genoegen, plezier.

Wat hebbe weej toch n aventazie gehad oppe kermes.

wd - aojer - adst

oud.

In det wd hos wnt nen aoje minges.

awdjaorsaovend

oudejaarsavond.

Op awdjaorsaovend an t kaarte gaon en dan daorhaoje wies in de vruje merge: det is pas niejjaor aankaarte.

awdjaorsdag

oudejaarsdag.

Op awdjaorsdag bakke ze op vl platse aoliebl of waffels.

wdmoedes

ouderwets.

Os grotmoder die giet nag z awdmoedes geklid, det glufs-te nit vrdeste t zuus.

wdshaer, wdsher (van)

oudsher.

Det is in Zaerum van wdshaer zoe gewst en zoe zal det blive! En daomej ot!

awdste

oudste.

Aoze Jeu, det is dn awd-sten beej os thos en dn awdste, det mt ok altid de wiste zien, war Jeu?

awwie

au, uitroep van pijn.

Awwie, de hes mich genaepe, nutte krint deste bis!


Ontvang iedere week een overzicht met de populairste Sevenumse woorden.